Dừa cạn là loại cây quen thuộc, thường được trồng làm cảnh nhưng cũng được sử dụng trong y học dân gian để hỗ trợ điều trị tăng huyết áp. Nhờ chứa các alkaloid có hoạt tính sinh học, dừa cạn được quan tâm với tác dụng hạ huyết áp và một số công dụng khác. Tuy nhiên, đây cũng là dược liệu có độc tính, cần hiểu đúng về tác dụng và cách sử dụng để tránh những rủi ro không đáng có.
1. Cây dừa cạn có tác dụng gì đối với huyết áp?
Dừa cạn có tên khoa học là Catharanthus roseus (L.) G. Don, thuộc họ Trúc đào (Apocynaceae), còn có tên gọi khác là bông dừa, trường xuân hoa. Cây cao khoảng 30–80 cm, lá mọc đối, hoa màu trắng hoặc hồng, được trồng phổ biến ở nhiều địa phương.
Theo một số tài liệu y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian, dừa cạn có vị đắng, tính mát; được sử dụng với mục đích hỗ trợ hạ huyết áp, an thần và lợi tiểu. Các tài liệu ghi chép về dược liệu này cũng đề cập đến việc dùng lá, rễ hoặc toàn cây, tùy mục đích sử dụng.
Dưới góc độ y học hiện đại, dừa cạn chứa nhiều alkaloid indol, trong đó đáng chú ý là ajmalicine và serpentine. Ajmalicine có khả năng đối kháng thụ thể alpha-adrenergic, góp phần làm giãn mạch máu và giảm sức cản mạch ngoại vi. Serpentine cũng được nghiên cứu về tác dụng hạ huyết áp. Khi sức cản mạch máu giảm, huyết áp có thể giảm theo.
Để làm thuốc, có thể thu hái lá quanh năm, rửa sạch thái nhỏ dùng tươi hay phơi khô; rễ thu về rửa sạch, phơi hay sấy khô.
Một số bài thuốc dân gian từ dừa cạn hỗ trợ điều trị tăng huyết áp. Ảnh: AI.
2. Một số bài thuốc dân gian hỗ trợ điều trị tăng huyết áp từ cây dừa cạn
Trong các tài liệu về cây thuốc dân gian, một số công thức phối hợp dừa cạn với những dược liệu khác được ghi chép với mục đích hỗ trợ điều trị tăng huyết áp.
2.1. Bài thuốc 1: Dừa cạn 160 g, cam thảo đất 140 g, cỏ xước 160 g, chi tử 100 g, đỗ trọng 120 g, hoa hòe 150 g, lá đinh lăng 180 g; các vị thuốc được làm khô, tán nhỏ, trộn đều và bảo quản trong hộp kín, chống ẩm; mỗi lần lấy 40 g hỗn hợp, hãm với 1 lít nước sôi trong khoảng 10 phút rồi uống.
- Công dụng: Bài thuốc phối hợp các vị có tác dụng thanh nhiệt, bình can, bổ can thận và hỗ trợ hoạt huyết. Hoa hòe và chi tử góp phần thanh nhiệt, lương huyết; đỗ trọng bổ can thận; cỏ xước hỗ trợ hoạt huyết, thông kinh lạc; phối ngũ này hướng đến điều hòa chức năng can thận và hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
2.2. Bài thuốc 2: Dừa cạn 12 g, hy thiêm 9 g, thảo quyết minh 6 g, bạch cúc (hoa cúc trắng) 6 g; sắc các vị thuốc lấy nước uống, chia thành 2 - 3 lần trong ngày.
- Công dụng: Trong y học cổ truyền, hy thiêm được sử dụng với công năng khu phong thấp, thông kinh lạc; thảo quyết minh và hoa cúc thường được dùng trong các bài thuốc hướng đến thanh can, bình can, hỗ trợ các chứng đau đầu, chóng mặt, tăng huyết áp liên quan đến can dương thượng cang.
2.3. Bài thuốc 3: Thân, lá dừa cạn khô sao vàng 20 g; lá dâu 20 g. Sắc các vị thuốc lấy nước uống, chia thành 2–3 lần trong ngày.
- Công dụng: Theo y học cổ truyền, lá dâu có tác dụng sơ tán phong nhiệt, thanh can; khi phối hợp với dừa cạn, bài thuốc được hướng đến hỗ trợ cải thiện tình trạng huyết áp cao và một số triệu chứng đi kèm như đau đầu, chóng mặt.
2.4. Bài thuốc 4: Hoa dừa cạn 6 g, hòe hoa 10 g hoặc cúc hoa 10 g, hãm các vị thuốc với nước sôi trong bình kín khoảng 20 phút, dùng nước hãm uống trong ngày.
- Công dụng: Hòe hoa thường được sử dụng trong các bài thuốc liên quan đến bệnh lý mạch máu; cúc hoa có tác dụng tán phong nhiệt, bình can, thường được dùng khi đau đầu, chóng mặt; việc phối hợp với dừa cạn nhằm hướng đến hỗ trợ kiểm soát huyết áp và cải thiện các triệu chứng liên quan.
3. Những lưu ý khi sử dụng cây dừa cạn
Dừa cạn có chứa alkaloid hoạt tính mạnh và được xếp vào nhóm dược liệu cần kiểm soát về an toàn. Người dân không nên tự thu hái cây cảnh để sắc uống, tự tăng liều hoặc sử dụng kéo dài. Hàm lượng hoạt chất có thể khác nhau giữa các bộ phận cây và tùy điều kiện thu hái, chế biến.
Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ em và người mắc bệnh gan, thận cần đặc biệt tránh tự sử dụng dừa cạn. Nếu đã uống chế phẩm từ cây và xuất hiện nôn, đau bụng, tê bì, yếu cơ hoặc biểu hiện bất thường, cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá.
Người bệnh không được tự ý ngừng hoặc giảm liều thuốc hạ huyết áp đang dùng để thay thế bằng dược liệu. Việc điều trị cần kết hợp dùng thuốc theo đơn, đo huyết áp định kỳ, giảm muối, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và vận động thường xuyên.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
