1. Vì sao nước lọc là lựa chọn tốt nhất để uống thuốc?
Nước lọc thường được khuyến nghị là lựa chọn phù hợp nhất khi uống thuốc vì ít có khả năng tương tác với hoạt chất. Nước giúp đưa viên thuốc xuống dạ dày thuận lợi, hỗ trợ thuốc hòa tan và tạo điều kiện để quá trình hấp thu diễn ra bình thường.
Khi uống thuốc, nên dùng lượng nước phù hợp, thường khoảng một cốc nước đầy, đồng thời uống thuốc ở tư thế ngồi hoặc đứng để hạn chế nguy cơ thuốc mắc lại ở thực quản. Với những thuốc có hướng dẫn riêng về đồ uống hoặc lượng nước, cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, dược sĩ.
2. Các loại đồ uống không dùng để uống thuốc
1. Nước trà: Nhiều người lớn tuổi có thói quen dùng nước trà để uống thuốc. Trên thực tế, tanin trong trà có thể kết hợp với các thuốc chứa ion kim loại như chế phẩm sắt, canxi, bismuth, tạo thành kết tủa không tan, không chỉ làm mất tác dụng thuốc mà còn có thể gây buồn nôn, táo bón.
Ngoài ra, caffeine trong trà có tác dụng kích thích thần kinh trung ương, nếu dùng trà để uống thuốc an thần, thuốc ngủ hay thuốc giảm ho sẽ làm giảm hiệu quả thuốc; nên tránh uống trà trong khoảng 1-2 giờ trước và sau khi uống thuốc.
Nước lọc thường được khuyến nghị là lựa chọn phù hợp nhất khi uống thuốc. Nguồn ảnh minh hoạ Pexels.
2. Sữa: Hàm lượng protein, canxi, phốt pho dồi dào trong sữa khi kết hợp với kháng sinh nhóm fluoroquinolone hay tetracycline, có thể tạo thành phức hợp khó hấp thu, làm giảm đáng kể hiệu quả thuốc. Chỉ một số ít chế phẩm men vi sinh được nhà sản xuất ghi rõ trên nhãn là "có thể dùng cùng sữa" (nhằm giảm tác động của axit dạ dày lên lợi khuẩn), đây là trường hợp đặc biệt, cần tuân theo hướng dẫn sử dụng cụ thể. Với các thuốc khác, nên tránh sữa và các chế phẩm từ sữa trong vòng 1 giờ trước và sau khi uống thuốc.
3. Nước ép trái cây, đặc biệt là nước bưởi chùm: Axit trong nước ép trái cây thông thường có thể phá hủy một số kháng sinh kém bền với axit như erythromycin, hoặc trung hòa các thuốc có tính kiềm như nhôm hydroxide. Nếu dùng nước ép để uống aspirin, ibuprofen, nhóm thuốc vốn đã gây kích ứng dạ dày, có thể làm tổn thương niêm mạc nặng hơn.
Đáng lưu ý nhất là nước bưởi chùm (grapefruit), furanocoumarin trong loại quả này ức chế men CYP3A4 ở gan, khiến các thuốc điều trị bệnh mạn tính như nifedipine (hạ áp) hay atorvastatin (hạ mỡ máu) không được chuyển hóa bình thường, tích lũy trong cơ thể, làm tăng bất thường nồng độ thuốc trong máu, nhẹ thì chóng mặt, đau cơ, nặng có thể gây hạ huyết áp hoặc tổn thương gan. Vì vậy, người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính dài hạn không nên bất kỳ loại nước ép nào để uống thuốc.
4. Rượu bia: Rượu làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của thuốc ngủ, thuốc giải lo âu, thuốc an thần, nhẹ thì buồn ngủ, phản ứng chậm, nặng có thể hôn mê, suy hô hấp. Trong thời gian dùng các thuốc này và ít nhất một tuần sau khi ngừng thuốc, cần kiêng tuyệt đối rượu bia dưới mọi hình thức.
3. Các dạng bào chế đặc biệt cần lưu ý cách dùng
Viên giải phóng kéo dài: Các thuốc hạ áp, giảm đau dạng giải phóng chậm có cấu tạo giúp thuốc giải phóng từ từ, duy trì tác dụng 12-24 giờ. Tuyệt đối không nghiền nát hay nhai, vì sẽ khiến toàn bộ thuốc giải phóng cùng lúc, nồng độ thuốc trong máu tăng vọt đột ngột, có thể gây phản ứng nguy hiểm. Chỉ viên có rãnh bẻ rõ ràng mới được phép bẻ theo đúng rãnh đó; nếu khó nuốt, nên hỏi bác sĩ để đổi sang dạng hỗn dịch hoặc dạng cốm phù hợp hơn, không tự ý nghiền.
Viên sủi: Không được nhai hoặc nuốt trực tiếp. Viên sủi khi gặp nước sẽ sinh ra lượng lớn khí CO2; nếu nuốt khô hoặc chưa tan hết đã uống, khí có thể giải phóng trong thực quản hoặc dạ dày, gây đầy hơi, sặc, thậm chí ngạt thở hoặc thủng dạ dày. Cần hòa tan hoàn toàn viên sủi trong nước ấm, đợi hết bọt khí rồi mới uống, đặc biệt lưu ý khi dùng cho trẻ em.
Viên ngậm dưới lưỡi: Các thuốc cấp cứu như nitroglycerin hay viên cấp cứu tim mạch cần ngậm dưới lưỡi để hấp thu trực tiếp qua mạch máu, có tác dụng sau 1-3 phút, rất quan trọng trong cấp cứu. Nếu nuốt trực tiếp, thuốc sẽ qua gan chuyển hóa trước, làm mất phần lớn hiệu quả, không còn tác dụng cấp cứu kịp thời. Khi ngậm, không nên uống nước cùng lúc, đợi thuốc tan hết mới uống nước.
Viên nhai: Vitamin C nhai, viên canxi nhai cần được nhai kỹ trước khi nuốt, giúp tăng diện tích tiếp xúc với niêm mạc tiêu hóa, hấp thu nhanh hơn. Nếu nuốt nguyên viên, không chỉ hấp thu chậm mà viên thuốc lớn còn có thể gây xước thực quản.
4. Nhóm người cần đặc biệt lưu ý
Trẻ em: Gan, thận của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, khả năng dung nạp thuốc kém hơn người lớn. Tuyệt đối không pha thuốc, đặc biệt thuốc hạ sốt và kháng sinh, vào nước ép hay sữa để dụ trẻ uống, vì có thể làm giảm hiệu quả hoặc gây tác dụng phụ. Nếu trẻ sợ đắng, nên chọn dạng bào chế có vị trái cây dành riêng cho trẻ em, hoặc hỏi ý kiến dược sĩ về cách cho uống an toàn.
Phụ nữ mang thai, cho con bú: Mọi loại thuốc đều cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng, kể cả cách uống và lượng nước, vì liên quan trực tiếp đến sức khỏe thai nhi hoặc trẻ bú mẹ.
Người suy giảm chức năng thận: Thận là cơ quan chính đào thải thuốc, nên lượng nước uống kèm thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý uống nhiều (gây phù) hay uống ít (gây tích lũy thuốc, ngộ độc).
Người loét dạ dày tá tràng: Niêm mạc dạ dày vốn đã tổn thương, nếu dùng nước ép, trà đặc hay nước lạnh để uống aspirin, ibuprobác sĩ sẽ làm tổn thương nặng thêm, thậm chí gây xuất huyết tiêu hóa. Nên dùng nước ấm, và có thể cần phối hợp thêm thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày theo chỉ định.
Trước khi uống thuốc, nên dành vài phút đọc kỹ hướng dẫn sử dụng về cách dùng và lưu ý đặc biệt. Với các loại thuốc đang sử dụng dài hạn hoặc có bệnh nền, nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ để được tư vấn cách uống thuốc an toàn, phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.
