4 mẹo 'đánh lừa não bộ' để khắc phục chứng hay quên

Khoảnh khắc đứng giữa phòng khách mà không nhớ nổi mình vừa bước vào để lấy món đồ gì, hay chạy xe được nửa đường lại thót tim phân vân liệu đã vặn khóa bếp gas ở nhà hay chưa ... hẳn là trải nghiệm quá đỗi quen thuộc với nhiều người. Hiện tượng này xảy ra phổ biến đến mức nhiều người tặc lưỡi bỏ qua, song không ít người lại rơi vào cảm giác lo âu dai dẳng. 

Theo Giáo sư Charan Ranganath từ Trung tâm Khoa học thần kinh và Phòng thí nghiệm Trí nhớ Động thuộc Đại học California cơ sở Davis (Mỹ), việc quên đi một vài chi tiết là phản ứng hoàn toàn tự nhiên của cơ thể. 

“Chúng ta sẽ không thể nhớ được tất cả”, vị chuyên gia bật mí. “Vấn đề không phải làm sao nhớ nhiều hơn, mà là làm sao nhớ được những thông tin thực sự quan trọng”.

Nguyên nhân chính khiến thông tin dễ trôi mất thường bắt nguồn từ sự thiếu tập trung ngay thời điểm sự việc diễn ra, hoặc do hành động đó lặp đi lặp lại quá nhiều lần khiến não không còn nhận diện được điểm đặc biệt. 

Ngoài ra, yếu tố tuổi tác kết hợp cùng chất lượng giấc ngủ kém, ảnh hưởng từ thuốc điều trị hay các bệnh lý nền như tăng huyết áp và đái tháo đường cũng làm tiến trình suy giảm trí nhớ diễn ra nhanh hơn. 

Dù các công cụ hỗ trợ như báo thức, lịch điện thoại hay mẩu giấy ghi chú mang lại hiệu quả rất tốt, mọi người vẫn có thể chủ động rèn luyện khả năng ghi nhớ thông qua 4 mẹo tâm lý độc đáo được các chuyên gia hàng đầu gợi ý dưới đây.

Tự tưởng tượng ra những kịch bản phi lý

Phương pháp đầu tiên dựa trên việc liên tưởng một hình ảnh kỳ quặc với việc cần ghi nhớ để tạo ấn tượng mạnh mẽ cho bộ não. 

Chẳng hạn, theo Giáo sư Ranganath, để xua tan nỗi lo chưa tắt bếp gas trước khi rời nhà, mỗi người có thể hình dung một chú lợn màu hồng sở hữu đôi cánh đang hạ cánh xuống không gian bếp và tự tay vặn chặt núm khóa. 

Hay khi muốn nhắc bản thân về lịch hẹn khám răng vào buổi chiều, hãy nghĩ đến cảnh bản thân đang nhai một viên kẹo chocolate caramel dính chặt vào kẽ răng. Sự tương phản trớ trêu giữa hình ảnh răng bám đầy kẹo và yêu cầu vệ sinh của nha sĩ sẽ kích thích tâm trí tự động bật mở đống dữ liệu nhắc nhở khi giờ ăn trưa vừa kết thúc.

Giáo sư Andrew Budson từ chuyên ngành thần kinh học tại Đại học Boston (Mỹ) cho biết, kỹ thuật này phát huy tác dụng vô cùng mạnh mẽ đối với những kế hoạch trong tương lai, vốn là điều não bộ khó ghi nhớ hơn những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ. 

Tuy nhiên, hiệu ứng kỳ quặc này chỉ đạt kết quả tối ưu khi hình ảnh tưởng tượng thực sự nổi bật giữa những sự việc bình thường. Do đó, chúng chỉ nên được áp dụng cho những công việc then chốt.

Phát ra âm thanh hoặc biến câu thoại thành bài hát

Giọng nói cá nhân chính là công cụ đắc lực tiếp theo giúp củng cố khả năng lưu giữ thông tin của não bộ. Việc phát âm thành tiếng một hành động vừa thực hiện và tự nghe lại lời nói của chính mình sẽ giúp trí nhớ nhận diện dữ liệu nhanh chóng hơn. 

Hiện tượng trên được gọi là “hiệu ứng sản xuất”, và theo mô tả của Giáo sư Budson, ký ức lúc này "giống như một thước phim nhỏ có cả âm thanh thay vì một bức ảnh chụp”.

Áp dụng trong thực tế, thay vì lặng lẽ chốt ổ khóa rồi quay bước đi trong mơ hồ, hãy nói to thành lời rằng bản thân đã khóa cửa, thậm chí biến tấu câu nói đó thành một đoạn rap ngắn hay một điệu hát vui nhộn. Nhờ âm thanh sống động, khoảnh khắc ấy không còn là một bức ảnh tĩnh mờ nhạt mà đã biến thành một thước phim ngắn ăn sâu vào tâm trí. 

Dù vậy, mẹo nhỏ này chỉ phát huy tác dụng tốt nhất với các thao tác ngắn hạn hoặc danh sách đơn giản, và hoàn toàn không phù hợp cho việc học thuộc lòng hay ghi nhớ nội dung của một bài viết dài.

Phân chia và gom nhóm các dữ liệu chi tiết

Nhiều công trình nghiên cứu, tiêu biểu là của nhà tâm lý học Nelson Cowan, ước tính bộ nhớ ngắn hạn của con người vốn tồn tại giới hạn nhất định, và thường chỉ xử lý mượt mà khoảng 3 đến 5 đơn vị thông tin cùng một thời điểm. 

Kỹ thuật gom nhóm, do đó, sẽ giải quyết rào cản này bằng cách gộp nhiều chi tiết nhỏ lẻ thành từng cụm lớn để não dễ dàng tiếp nhận. Ví dụ điển hình nhất chính là cách mỗi người vẫn thường chia dãy số điện thoại dài thành những cụm 3 hoặc 4 chữ số cho dễ đọc.

Hay khi đi mua sắm ở siêu thị, thay vì cố gắng ghi nhớ từng mặt hàng riêng lẻ, nhiều người thường phân chia chuyến đi theo từng khu vực cụ thể như gian hàng bánh mì, quầy thịt tươi hay khu rau củ. Ngay khi di chuyển đến đúng vị trí, không gian thực tế sẽ tự động kích hoạt nhu cầu mua sắm liên quan trong tâm trí họ.

Một biến thể khác của phương pháp này là dùng câu hay từ viết tắt để ghi nhớ thứ tự. Chẳng hạn ở Mỹ, học sinh thường áp dụng công thức PEMDAS để nhớ thứ tự thực hiện các phép tính trong môn Đại số, gồm dấu ngoặc, lũy thừa, nhân, chia, cộng, trừ..

Tạo dựng không gian ghi nhớ ngay tại không gian sống

Đối với danh sách thông tin dài và phức tạp hơn, các chuyên gia gợi ý một phương pháp mang tên "cung điện trí nhớ", tức hình dung từng món đồ nằm ở những vị trí quen thuộc trong một không gian hay một lộ trình mà bản thân đã nằm lòng. 

Chẳng hạn, khi cần chuẩn bị đồ đạc cho buổi dã ngoại, một số người có thể hình dung một chai tương cà bị vỡ tràn ra thảm phòng khách, hũ mù tạt dính đầy trên gương phòng tắm hay những chiếc xúc xích văng tứ tung khỏi các ngăn tủ bếp. 

“Một khi bạn đã nghĩ ra được cách gắn từng món đồ vào từng vị trí trong căn phòng, một cách dễ nhớ và có thể hơi hài hước, thì tôi cam đoan chỉ trong vòng 24 giờ đi một vòng trong nhà, bạn sẽ nhớ được từng món mình đã đặt ở đó”, Giáo sư Andrew Budson khẳng định.

Nhiều công trình nghiên cứu khoa học cũng chỉ ra rằng phương pháp này mang lại hiệu quả vượt trội hơn hẳn so với việc học vẹt hay lặp lại thông tin theo cách truyền thống.

Khi nào hay quên trở thành vấn đề?

Dù áp dụng nhiều phương pháp rèn luyện, việc thi thoảng quên đi một vài chi tiết nhỏ vẫn là điều vô hại và không đáng lo ngại. Một người có sức khỏe trí não bình thường có thể tạm thời quên tên quán ăn hay chi tiết cuộc trò chuyện vừa diễn ra, nhưng sẽ lập tức nhớ lại khi nhận được sự gợi ý từ người khác. 

Điều thực sự đáng bận tâm là khi một người hoàn toàn mất đi ký ức về việc cuộc trò chuyện hay cuộc gặp gỡ đó từng tồn tại trong đời. Thông thường, người thân và bạn bè sẽ là những người đầu tiên phát hiện ra những khoảng trống ký ức bất thường này. 

“Nếu bạn không nhớ chi tiết cuộc trò chuyện cách đây 1 giờ, hay tên người vừa gặp, thì điều đó khá bình thường. Nhưng nếu bạn không nhớ nổi cuộc trò chuyện ấy đã diễn ra, hoặc không nhớ mình từng gặp người đó, thì lúc ấy mới là lúc nên lo ngại”, Giáo sư Charan Ranganath lưu ý.

Do đó, khi xuất hiện các dấu hiệu thất lạc ký ức nghiêm trọng, việc chủ động tìm kiếm sự tư vấn chuyên sâu từ các chuyên gia y tế là điều vô cùng cần thiết.