Sức khỏe xương là một yếu tố quan trọng để duy trì sự vận động và bảo vệ các cơ quan nội tạng trong cơ thể. Theo thời gian, quá trình tạo và hủy xương trở nên mất cân bằng, dẫn đến giảm mật độ xương và gia tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương.
Bên cạnh vận động hợp lý và thăm khám định kỳ, chế độ ăn uống khoa học, kết hợp những món ăn bài thuốc phù hợp theo Y học cổ truyền (YHCT) là một trong những biện pháp giúp nuôi dưỡng và duy trì sức khỏe hệ xương lâu dài.
1. Chế độ ăn quan trọng thế nào để dưỡng xương?
Theo YHCT, thận chủ cốt, sinh tủy; thận tinh đầy đủ giúp nuôi dưỡng xương tủy, duy trì sự dẻo dai và linh hoạt của cơ thể. Khi thận tinh suy giảm, thường gặp ở người cao tuổi, có thể xuất hiện đau mỏi lưng gối, yếu chân tay, vận động kém linh hoạt. Vì vậy, dưỡng xương trong YHCT chú trọng nguyên tắc bổ thận, ích tinh, dưỡng huyết, mạnh gân cốt.
Dưới góc độ y học hiện đại, xương là mô sống liên tục được tái tạo, cần được cung cấp đầy đủ canxi, vitamin D, protein cùng các vi chất như magie, phospho và vitamin K. Canxi là thành phần khoáng chất chủ yếu tạo nên độ cứng của xương. Vitamin D giúp tăng hấp thu canxi tại ruột, protein tham gia hình thành cấu trúc nền của xương và duy trì khối cơ. Ngoài ra, magie, phospho, vitamin K và các vi chất khác cũng góp phần vào quá trình chuyển hóa xương.
Chế độ ăn thiếu hụt kéo dài các dưỡng chất cần thiết có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo xương, duy trì mật độ xương và làm tăng nguy cơ loãng xương, đặc biệt khi kết hợp với các yếu tố nguy cơ khác. Do đó, kết hợp các thực phẩm giàu dưỡng chất với những món ăn theo nguyên tắc dưỡng sinh của YHCT là cách thiết thực để đa dạng khẩu phần và hỗ trợ duy trì sức khỏe xương.

Canh xương lợn hầm tục đoạn hỗ trợ sức khỏe xương. Ảnh minh họa: AI.
2. Gợi ý món ăn tốt cho xương
2.1. Canh xương lợn hầm tục đoạn
Nguyên liệu: Xương lợn 300 g, tục đoạn 10-15 g, táo đỏ 3-5 quả, gừng tươi 3 lát và gia vị vừa đủ.
Cách làm: Xương lợn chặt miếng vừa ăn, chần qua nước sôi rồi rửa sạch. Tục đoạn rửa sạch, cho vào túi vải lọc. Cho xương lợn, tục đoạn, táo đỏ và gừng vào nồi, thêm khoảng 1-1,2 lít nước, hầm nhỏ lửa trong 60-90 phút đến khi xương và thịt mềm; bỏ túi thuốc, nêm gia vị vừa ăn.
Công dụng: Theo YHCT, tục đoạn có vị đắng, ngọt, cay, tính hơi ôn, quy kinh can, thận; có tác dụng bổ can thận, mạnh cân cốt, điều huyết mạch; phối hợp với xương lợn tạo thành món canh có tác dụng bồi bổ hệ xương chắc khỏe cho cơ thể.
2.2. Cháo đỗ trọng xương dê
Nguyên liệu: Xương dê 300 g, đỗ trọng 10-15 g, gạo tẻ 50-70 g, gừng tươi 3 lát và gia vị vừa đủ.
Cách làm: Xương dê chặt miếng, chần qua nước sôi, rửa sạch. Đỗ trọng rửa sạch, sắc với khoảng 500 ml nước trong 20-30 phút, lọc lấy nước; cho xương dê vào nồi cùng khoảng 1 lít nước, hầm nhỏ lửa đến khi thịt mềm và nước dùng ngọt; lấy nước hầm xương nấu cùng gạo và nước sắc đỗ trọng thành cháo; có thể gỡ phần thịt dê ăn được, thái nhỏ cho vào cháo; nêm gia vị vừa ăn.
Công dụng: Theo YHCT, đỗ trọng có vị ngọt, hơi cay, tính ôn, quy kinh Can, Thận; có tác dụng bổ can thận, cường cân cốt; thịt dê có tính ôn, vị ngọt, có tác dụng bổ hư, ích khí huyết. Món cháo phù hợp để ôn bổ can thận, hỗ trợ bồi bổ cơ thể ở người thể trạng suy nhược, đau mỏi lưng gối.
2.3. Canh cua đồng rau đay, mồng tơi
Nguyên liệu: Cua đồng 200 g, rau đay 150 g, rau mồng tơi 100 g, mướp hương 1 quả nhỏ và gia vị vừa đủ.
Cách làm: Cua đồng làm sạch, bỏ mai, xay hoặc giã nhỏ, lọc lấy nước. Rau đay, mồng tơi và mướp rửa sạch, thái vừa ăn; đun nước cua trên lửa vừa, khuấy nhẹ đến khi riêu cua kết thành mảng và nổi lên; sau đó cho mướp, rau đay, mồng tơi vào, đun sôi trở lại, nêm gia vị vừa ăn.
Công dụng: Cua đồng cung cấp protein, canxi và một số khoáng chất cần thiết cho cơ thể; rau đay, mồng tơi bổ sung chất xơ, vitamin, là món canh thanh mát, dễ ăn, góp phần bổ sung dưỡng chất cần thiết cho quá trình duy trì cấu trúc và chức năng của hệ xương.
2.4. Cá nhỏ kho mềm
Nguyên liệu: Cá cơm hoặc cá mòi nhỏ 300 g, gừng tươi, hành khô, nghệ tươi và gia vị vừa đủ.
Cách làm: Cá làm sạch, bỏ ruột nếu cần, để ráo nước; ướp cá với một chút nước mắm, nghệ, hành và gừng thái lát trong khoảng 15 phút; xếp cá vào nồi, thêm nước vừa đủ, kho nhỏ lửa đến khi cá chín nhừ, phần xương mềm có thể ăn được. Có thể sử dụng nồi áp suất để rút ngắn thời gian chế biến.
Công dụng: Cá nhỏ có thể ăn được cả phần xương sau khi kho nhừ là nguồn cung cấp canxi tự nhiên, đồng thời giàu protein và một số vi chất cần thiết cho cơ thể; cá mòi còn cung cấp vitamin D và acid béo omega-3 góp phần duy trì sức khỏe xương, hỗ trợ quá trình tạo xương.
3. Những lưu ý khi áp dụng món ăn dưỡng xương
Khi sử dụng các món ăn bài thuốc dưỡng xương, cần lưu ý một số vấn đề sau:
- Sử dụng phù hợp với thể trạng: Các món canh, cháo có tính chất bồi bổ, nhưng không nên sử dụng tùy tiện hoặc kéo dài. Người mắc bệnh thận, bệnh lý chuyển hóa cần tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn nguyên liệu phù hợp.
- Bảo đảm an toàn dược liệu: Đỗ trọng, tục đoạn cần có nguồn gốc rõ ràng, được sơ chế đúng cách.
- Đa dạng hóa chế độ dinh dưỡng: Không nên chỉ phụ thuộc vào các món ăn bài thuốc; cần bổ sung đầy đủ thực phẩm giàu canxi, vitamin D và protein như sữa, đậu phụ, cá, trứng và rau xanh.
- Kết hợp vận động hợp lý: Duy trì đi bộ, tập luyện sức mạnh cơ và các bài tập thăng bằng phù hợp với tuổi tác, thể trạng để hỗ trợ duy trì sức khỏe xương và phòng ngừa té ngã.
Các món ăn bài thuốc chỉ có vai trò hỗ trợ dinh dưỡng và bồi bổ cơ thể, không thay thế thuốc điều trị loãng xương. Người đã được chẩn đoán loãng xương hoặc có tiền sử gãy xương cần thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
