Tuy nhiên, ở một số trẻ và thanh thiếu niên chưa hoàn tất quá trình trưởng thành xương, dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và vận động thường xuyên vẫn có thể giúp cơ thể phát triển tối ưu.
Tuổi dậy thì là một trong những giai đoạn quan trọng nhất đối với sự phát triển chiều cao. Tốc độ tăng trưởng thường tăng mạnh trong giai đoạn này, sau đó chậm dần khi các sụn tăng trưởng của xương đóng lại.
Thời điểm đóng sụn tăng trưởng khác nhau ở từng người, phụ thuộc vào giới tính, di truyền, dinh dưỡng, tình trạng nội tiết và quá trình phát triển. Vì vậy, không thể lấy mốc 18 tuổi làm thời điểm tuyệt đối để khẳng định một người không còn khả năng cao thêm. Khi sụn tăng trưởng đã đóng hoàn toàn, các biện pháp dinh dưỡng, tập luyện hay thực phẩm bổ sung không thể làm xương dài thêm đáng kể.
Do đó, với trẻ đang ở cuối tuổi dậy thì, điều quan trọng là tận dụng tốt thời gian còn lại để đạt chiều cao theo tiềm năng di truyền.
1. Tận dụng tốt thời gian còn lại để phát triển chiều cao
1.1. Ăn uống đầy đủ, cân đối
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển xương và thể chất. Trẻ cần được cung cấp đầy đủ năng lượng và các nhóm chất, đặc biệt là protein, canxi, vitamin D, phospho, kẽm cùng nhiều vitamin và khoáng chất khác.
Protein tham gia cấu tạo cơ, xương và các mô của cơ thể. Canxi và vitamin D cần thiết cho quá trình khoáng hóa và duy trì sức khỏe xương. Nguồn dinh dưỡng nên đến từ chế độ ăn đa dạng như thịt, cá, trứng, sữa và chế phẩm từ sữa, đậu và các loại hạt, rau xanh, trái cây...
Không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung với mục đích tăng chiều cao. Việc bổ sung canxi, vitamin D hay các vi chất chỉ nên thực hiện khi chế độ ăn không đáp ứng đủ hoặc có chỉ định của bác sĩ.
Các bài tập giãn cơ sau khi tập thể thao cũng góp phần giúp chiều cao của trẻ phát triển. Ảnh: AI
Thanh thiếu niên cũng cần uống đủ nước theo nhu cầu, nhất là khi vận động hoặc thời tiết nóng. Không có một lượng nước cố định phù hợp cho tất cả mọi người, do nhu cầu phụ thuộc tuổi, cân nặng, mức độ hoạt động và điều kiện thời tiết.
Hạn chế đồ uống nhiều đường, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và các món chứa nhiều chất béo, muối. Trẻ đang phát triển cũng không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức vì có thể dẫn đến thiếu năng lượng và dưỡng chất.
1.2. Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya
Hormone tăng trưởng được tiết ra nhiều trong khi ngủ, đặc biệt trong các giai đoạn ngủ sâu. Vì vậy, đảm bảo giấc ngủ chất lượng là một trong những yếu tố hỗ trợ quá trình phát triển thể chất ở trẻ và thanh thiếu niên.
Nhu cầu ngủ thay đổi theo độ tuổi. Thanh thiếu niên thường cần khoảng 8-10 giờ ngủ mỗi ngày, trong khi người trưởng thành trẻ tuổi thường cần khoảng 7-9 giờ. Không nên áp dụng cứng nhắc một mốc thời gian ngủ cho tất cả mọi người.
Cha mẹ nên giúp trẻ duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối ổn định, hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính hoặc các thiết bị điện tử sát giờ ngủ. Phòng ngủ nên yên tĩnh, thoáng, có nhiệt độ phù hợp và giường, gối hỗ trợ tư thế thoải mái.
1.3. Duy trì lối sống lành mạnh
Một lối sống khoa học giúp trẻ duy trì sức khỏe tổng thể và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phát triển. Trẻ nên dành thời gian vận động mỗi ngày, hạn chế ngồi lâu và xây dựng thói quen sinh hoạt điều độ.
Không hút thuốc, không sử dụng rượu bia và các chất kích thích là những nguyên tắc quan trọng đối với sức khỏe của thanh thiếu niên. Bên cạnh đó, cần chú ý sức khỏe tinh thần, giảm căng thẳng kéo dài và duy trì các hoạt động giao tiếp, vui chơi phù hợp.
1.4. Kiểm soát cân nặng hợp lý
Cân nặng quá thấp do thiếu dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng, trong khi thừa cân, béo phì cũng liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe và có thể ảnh hưởng bất lợi đến quá trình phát triển của trẻ.
Vì vậy, mục tiêu không phải là ép trẻ giảm cân mà là duy trì cân nặng phù hợp với tuổi và chiều cao. Cha mẹ nên ưu tiên chế độ ăn cân đối, hạn chế đồ ăn nhiều đường và năng lượng rỗng, đồng thời khuyến khích trẻ vận động thường xuyên.
Nếu trẻ tăng cân nhanh, thấp hơn đáng kể so với trẻ cùng tuổi hoặc có tốc độ tăng chiều cao chậm kéo dài, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá biểu đồ tăng trưởng và các nguyên nhân có thể gặp.
1.5. Tăng cường vận động, thể thao
Các hoạt động như bơi lội, bóng rổ, chạy, nhảy dây, cầu lông hoặc các bài tập sức mạnh phù hợp lứa tuổi giúp tăng cường cơ bắp, sức khỏe xương, khả năng vận động và thể lực.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không có môn thể thao nào có thể trực tiếp làm xương dài ra sau khi sụn tăng trưởng đã đóng. Lợi ích của vận động chủ yếu là giúp cơ thể khỏe mạnh, cải thiện thể lực và hỗ trợ trẻ phát triển đạt tiềm năng vốn có.
Trẻ nên lựa chọn môn thể thao phù hợp với thể trạng, tập luyện đều đặn và tăng cường độ từ từ, tránh tập quá sức hoặc chấn thương.
2. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Nếu trẻ đã qua tuổi dậy thì nhưng chiều cao tăng rất ít, thấp hơn nhiều so với chuẩn tăng trưởng, dậy thì quá sớm hoặc quá muộn, hoặc tốc độ tăng trưởng có dấu hiệu chậm lại rõ rệt, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Bác sĩ có thể theo dõi biểu đồ tăng trưởng, đánh giá dinh dưỡng, tiền sử phát triển và trong trường hợp cần thiết kiểm tra tuổi xương, tình trạng nội tiết hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến tăng trưởng.
Điều quan trọng là không nên tin vào các quảng cáo về thuốc, thực phẩm chức năng hay phương pháp có thể giúp "tăng chiều cao nhanh" sau khi đã trưởng thành. Khi sụn tăng trưởng đóng hoàn toàn, việc duy trì dinh dưỡng hợp lý, vận động và ngủ đủ vẫn rất cần thiết cho sức khỏe xương, nhưng không thể kỳ vọng làm tăng chiều dài xương đáng kể.
Muốn trẻ đạt chiều cao tối ưu, cha mẹ cần quan tâm đến dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và sức khỏe tổng thể ngay từ những năm đầu đời, đặc biệt trong giai đoạn dậy thì và trước khi quá trình trưởng thành xương hoàn tất.
