500 ngày đêm và những bước chân thầm lặng của bác sĩ pháp y

Một ngày bắt đầu bên những phần mộ

Từ sáng sớm tại Nghĩa trang liệt sĩ Mai Lâm, xã Đông Anh, Hà Nội, các bác sĩ pháp y cùng lực lượng chức năng đã có mặt tại hiện trường, chuẩn bị dụng cụ, đối chiếu hồ sơ và rà soát từng phần mộ nằm trong kế hoạch lấy mẫu.

Không có những thao tác vội vàng. Trước khi bước vào lều dã chiến, mọi quy trình đều được thực hiện cẩn trọng: từ việc kiểm tra thông tin phần mộ, mã hóa từng trường hợp, đến chuẩn bị trang phục bảo hộ, găng tay, khẩu trang và dụng cụ chuyên môn.

 Theo chia sẻ của bác sĩ Dương Thị Thảo My (Trung tâm Pháp y Hà Nội), để tránh nhầm lẫn mẫu hoặc nhiễm chéo, điều quan trọng đầu tiên là mỗi ngôi mộ phải được số hóa chính xác và gắn với một mã riêng tương ứng với mẫu được lấy.

Trong không gian tĩnh lặng, những chiếc khay dụng cụ, chai dung dịch sát khuẩn, bàn lấy mẫu và hồ sơ hiện trường được sắp xếp gọn gàng. Mỗi thao tác tưởng chừng nhỏ đều đòi hỏi sự chính xác cao, bởi phía sau đó là trách nhiệm với những phần mộ chưa xác định danh tính và niềm mong mỏi của biết bao gia đình liệt sĩ.

Bác sĩ Thảo My cho biết, để hạn chế tối đa nhiễm chéo, tất cả mọi người trước khi vào lều lấy mẫu đều phải đeo khẩu trang, đeo găng tay, tránh để mẫu từ người sống ảnh hưởng đến mẫu hài cốt.

Cẩn trọng với từng mẫu hài cốt

Khi phần mộ được mở và tiểu sành được đưa lên, bác sĩ pháp y trực tiếp kiểm tra hiện trạng, quan sát kỹ các thành phần còn lại để lựa chọn mẫu phù hợp phục vụ giám định ADN. Công việc diễn ra chậm rãi, gần như không có chỗ cho sự vội vàng.

Theo bác sĩ Thảo My, với các mẫu ưu tiên cho giám định ADN, răng thường là lựa chọn ưu tiên số một, đặc biệt ở phần chân răng. Nếu không tìm được răng, bác sĩ sẽ ưu tiên lấy xương ống, xương dài; còn xương dẹt chỉ lấy trong trường hợp không còn lựa chọn khác.

Từng mẫu sau khi được lựa chọn sẽ được lấy bằng dụng cụ chuyên dụng, đánh dấu, ghi mã và bảo quản riêng biệt. Mọi công đoạn đều đặt yêu cầu chính xác lên hàng đầu, bởi như lời bác sĩ chia sẻ, chỉ một sai sót nhỏ trong mã hóa, ghi nhận hoặc bảo quản cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình giám định sau này.

Điều khiến bác sĩ trẻ nhớ nhất trong quá trình đi lấy mẫu chính là những di vật còn lại trong mộ. Có những phần mộ vẫn lưu giữ nhiều đồ dùng cá nhân và những hiện vật đặc biệt khác. Với chị, mỗi lần bắt gặp một di vật như vậy là thêm một lần cảm nhận rõ hơn sự hy sinh và cống hiến của các anh hùng liệt sĩ.

Khó khăn lớn nhất, theo bác sĩ Thảo My, là với những phần mộ đã chôn cất quá lâu năm. Khi đó, xương đã mủn, răng có thể rơi rụng hoặc thất lạc trong đất, khiến việc tìm mẫu rất vất vả. Có lúc, cán bộ làm nhiệm vụ phải "vần từng cục đất" để tìm từng chiếc răng hoặc từng mảnh xương nhỏ.

Từ lều dã chiến đến hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Sau khi được thu nhận, từng mẫu hài cốt sẽ được đóng gói, ghi mã, niêm phong và kiểm tra lại thông tin trước khi bàn giao về đơn vị chuyên môn phục vụ giám định ADN. Phần mộ sau đó được hoàn trả, chỉnh trang; các bác sĩ tiếp tục rà soát hồ sơ, kiểm đếm số lượng mẫu và hoàn thiện những thủ tục cuối cùng tại hiện trường.

Nhưng với người làm pháp y, công việc không dừng lại ở đó. Các mẫu tiếp tục được đưa về phòng giám định để phân tích ADN, xây dựng dữ liệu và phục vụ quá trình đối chiếu với thân nhân. Trong hành trình ấy, mỗi mẫu hài cốt được lấy đúng, ghi đúng và bàn giao chính xác đều góp thêm một mắt xích vào quá trình xác định danh tính liệt sĩ.

Nói về công việc của mình, bác sĩ Thảo My cho biết, đây là một công việc rất ý nghĩa, thể hiện lòng biết ơn đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước, vì hòa bình của dân tộc. Chị nói, mình cảm thấy tự hào khi được góp sức trong chiến dịch, bởi đó không chỉ là nhiệm vụ của riêng một đơn vị, mà còn là mong muốn được cống hiến của rất nhiều người dân Việt Nam.

Dù vậy, đằng sau niềm tự hào ấy cũng là những trăn trở đời thường. Bác sĩ chia sẻ, bố mẹ chị có lúc không thực sự yên tâm vì công việc vừa vất vả, vừa chịu nhiều định kiến, nhất là với phụ nữ. Nhưng với chị, làm pháp y cũng là một cách đi tìm công lý cho những người đã mất. Vì thế, thay vì ngại ngùng, chị luôn thấy tự hào về nghề của mình.

Trong chiến dịch 500 ngày đêm, những bước chân của các bác sĩ pháp y có thể đi qua nhiều nghĩa trang, nhiều phần mộ và lặp lại hàng nghìn thao tác tưởng như giống nhau. Song đích đến cuối cùng vẫn là từ những mẫu hài cốt nhỏ được đưa lên khỏi lòng đất, sẽ có thêm những phần mộ được gọi đúng tên.

Xúc động lời nhắn của liệt sĩ trước khi ra trận: 'Em ra đi chuyến này không chắc có thể trở về'

SKĐS - Trước lúc đi, ông Ngọc gửi gắm hai người con cho người anh trong gia đình: "Anh ơi, em ra đi chuyến này không chắc có thể trở về. Em giao lại hai giọt máu của em cho anh."