Thực phẩm có vị ngọt không nhất thiết làm đường huyết tăng nhanh hơn thực phẩm ít ngọt. Điều quan trọng là thành phần dinh dưỡng, lượng carbohydrate và cách phối hợp thực phẩm trong bữa ăn.
1. Thực phẩm có vị ngọt có làm tăng đường huyết nhiều hơn?
Trong quá trình tư vấn dinh dưỡng cho người mắc đái tháo đường, các chuyên gia từng gặp những trường hợp có thói quen ăn sáng bằng bánh mì trắng và uống cà phê. Khi được gợi ý thay đổi bữa sáng bằng khoai lang hấp, trứng luộc và sữa đậu nành không đường, người bệnh băn khoăn vì khoai lang có vị ngọt, liệu có thực sự phù hợp để kiểm soát đường huyết hay không?
Thực tế, độ ngọt cảm nhận bằng vị giác không phản ánh đầy đủ mức độ ảnh hưởng của thực phẩm đến đường huyết. Tác động này còn phụ thuộc vào loại carbohydrate, hàm lượng chất xơ, mức độ chế biến, khẩu phần ăn và cách kết hợp các thực phẩm.
Chẳng hạn, khoai lang cung cấp carbohydrate, chất xơ, vitamin và khoáng chất. Khi ăn với khẩu phần phù hợp, kết hợp cùng thực phẩm giàu protein và rau xanh, khoai lang có thể là một lựa chọn tốt trong chế độ ăn cân đối của người mắc đái tháo đường.
Trong khi đó, bánh mì trắng được làm từ bột mì tinh chế, thường chứa ít chất xơ hơn bánh mì nguyên hạt. Carbohydrate trong bánh mì trắng có thể được tiêu hóa và hấp thu tương đối nhanh, khiến đường huyết tăng nhanh sau ăn ở một số người.
Tuy nhiên, không nên mặc định khoai lang luôn làm tăng đường huyết ít hơn bánh mì trắng. Tác động thực tế còn phụ thuộc vào giống khoai, cách chế biến, lượng ăn và thành phần của toàn bộ bữa ăn.
Ăn sáng đúng cách là một phần quan trọng trong kiểm soát đái tháo đường. Ảnh DK
Chỉ số đường huyết (GI) là một chỉ số tham khảo về tốc độ làm tăng đường huyết của thực phẩm chứa carbohydrate. Dù vậy, GI không phản ánh đầy đủ tác động của khẩu phần thực tế. Vì thế, người mắc đái tháo đường nên quan tâm cả chất lượng và tổng lượng carbohydrate, thay vì chỉ dựa vào vị ngọt hoặc một chỉ số đơn lẻ để lựa chọn thực phẩm.
2. Bữa sáng nên lựa chọn thực phẩm nào?
Để hỗ trợ kiểm soát đường huyết, người mắc đái tháo đường nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, ít qua chế biến và có thành phần dinh dưỡng cân đối. Các lựa chọn phù hợp có thể gồm yến mạch nguyên hạt, gạo lứt, các loại đậu, khoai lang, rau xanh và nguồn protein như trứng, cá, đậu phụ hoặc sữa đậu nành không đường.
Bên cạnh đó, cần hạn chế đồ uống có đường, bánh ngọt, ngũ cốc ăn sáng nhiều đường và những bữa ăn chứa quá nhiều carbohydrate tinh chế. Người có thói quen uống cà phê buổi sáng nên hạn chế thêm đường, sữa đặc hoặc siro.
Một bữa sáng cân đối không nhất thiết phải cầu kỳ. Điều quan trọng là phối hợp hợp lý giữa nguồn tinh bột, protein, chất xơ và chất béo có lợi, đồng thời điều chỉnh khẩu phần theo nhu cầu năng lượng, cân nặng và tình trạng sức khỏe.
Người cao tuổi mắc đái tháo đường thường cần chú ý đồng thời đến khả năng kiểm soát đường huyết, duy trì khối cơ, sức khỏe tim mạch và chức năng thận. Bữa sáng nên dễ ăn, dễ nhai nuốt nhưng vẫn bảo đảm cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất.
Một gợi ý là cháo yến mạch hoặc cháo gạo lứt với lượng phù hợp, kết hợp trứng luộc, rau xanh nấu mềm và một ly sữa đậu nành nguyên chất không đường.
Người cao tuổi có thể thay đổi thực phẩm giữa các ngày để tránh nhàm chán, chẳng hạn dùng khoai lang hấp với trứng và rau, bánh mì nguyên hạt ăn cùng trứng hoặc đậu phụ, hay cháo đậu với lượng tinh bột được kiểm soát.
Nếu mắc rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận mạn tính, người bệnh không nên tự áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức hay cắt giảm protein tùy tiện. Việc lựa chọn số lượng trứng, lượng đạm và khẩu phần tinh bột cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe, kết quả xét nghiệm và hướng dẫn của bác sĩ.
3. Theo dõi đường huyết để điều chỉnh bữa sáng phù hợp
Một bữa sáng được xem là phù hợp không chỉ dựa vào thành phần thực phẩm mà còn cần xét đến đáp ứng đường huyết của từng người. Người mắc đái tháo đường có thể theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của nhân viên y tế, đặc biệt khi thay đổi khẩu phần hoặc loại thực phẩm thường dùng.
Nếu đường huyết sau ăn thường xuyên cao, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đánh giá lượng carbohydrate, cách phối hợp thực phẩm, thuốc điều trị và mức độ vận động. Không nên tự ý bỏ bữa sáng hoặc điều chỉnh thuốc nhằm bù trừ cho một bữa ăn.
Ăn sáng đúng cách là một phần quan trọng trong kiểm soát đái tháo đường. Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, bổ sung đủ protein, hạn chế đường bổ sung và điều chỉnh khẩu phần phù hợp sẽ giúp người bệnh xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh, góp phần duy trì đường huyết ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống.
