Ung thư da là tình trạng các tế bào da phát triển bất thường, có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng da nào nhưng thường gặp hơn tại những vị trí thường xuyên tiếp xúc với tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời. Triệu chứng ung thư da rất đa dạng và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý da liễu lành tính thường gặp như mụn cóc, u nhú, nốt ruồi bị viêm, viêm da mạn tính hoặc u tuyến bã nhờn.
Điều đáng lo ngại là nhiều người mắc bệnh nhưng không nhận biết hoặc lầm tưởng tổn thương chỉ là "nốt ruồi", mảng da hay bớt thông thường. Sự chủ quan có thể khiến bệnh được phát hiện muộn, làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Một số người không đến cơ sở y tế thăm khám mà tự ý điều trị, đắp các loại thuốc lá, thuốc nam không rõ nguồn gốc, khiến tổn thương bị kích ứng, viêm nhiễm và có thể làm chậm trễ việc chẩn đoán, điều trị.
Nhận biết sớm những dấu hiệu cảnh báo ung thư da và đi khám kịp thời giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả.
1.Những dấu hiệu cảnh báo ung thư da
Không có một hình ảnh duy nhất để nhận biết ung thư da. Tổn thương có thể khác nhau tùy loại ung thư và vị trí xuất hiện. Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:
- Xuất hiện một tổn thương mới trên da hoặc nốt ruồi thay đổi về kích thước, hình dạng, màu sắc.
- Vết loét không lành, tái phát, dễ chảy máu hoặc đóng vảy kéo dài.
- Xuất hiện vùng da đỏ, sần sùi, có vảy hoặc ngày càng dày lên.
- Một nốt hoặc khối u bóng, màu hồng, đỏ hoặc tương tự màu da, có thể dễ chảy máu.
- Tổn thương giống sẹo, màu trắng hoặc vàng nhạt, bờ không rõ.
- Nốt trên da có cảm giác ngứa, đau, nóng rát hoặc thay đổi bất thường.
- Tổn thương phát triển nhanh hoặc liên tục thay đổi theo thời gian.
Đặc biệt, với các nốt ruồi, có các biểu hiện bất thường nghi ngờ về màu sắc không đồng nhất; có sự thay đổi về kích thước, hình dạng hoặc màu sắc.
Tuy nhiên, không phải nốt ruồi nào có một trong các đặc điểm trên cũng là ung thư. Khi xuất hiện tổn thương đáng ngờ, người bệnh cần được bác sĩ da liễu thăm khám thay vì tự chẩn đoán.
Khi tổn thương da kéo dài, tăng kích thước, loét, đóng mài hoặc dễ chảy máu, người bệnh nên được khám chuyên khoa da liễu. Ảnh: DL
2. Dấu hiệu của ung thư biểu mô tế bào đáy
Ung thư biểu mô tế bào đáy là loại ung thư da thường gặp. Bệnh thường phát triển chậm và hiếm khi di căn xa, nhưng nếu không điều trị có thể xâm lấn sâu vào các mô xung quanh.
Tổn thương thường xuất hiện ở vùng da tiếp xúc nhiều với ánh nắng như mặt, tai, cổ, da đầu. Biểu hiện có thể là một nốt nhỏ màu hồng, trắng ngọc trai hoặc cùng màu da, bề mặt bóng, đôi khi có các mạch máu nhỏ.
Một số trường hợp xuất hiện vết loét nhỏ không lành, dễ chảy máu, đóng vảy rồi tái phát. Tổn thương cũng có thể giống một vùng sẹo màu trắng hoặc vàng nhạt, bờ không rõ.
Do thường không gây đau nên người bệnh dễ bỏ qua. Tuy nhiên, nếu một vết loét hoặc tổn thương trên da kéo dài, tái phát và không lành, cần được kiểm tra.
3. Phòng ngừa ung thư da như thế nào?
Tia UV là yếu tố nguy cơ quan trọng của nhiều loại ung thư da. Vì vậy, bảo vệ da trước ánh nắng là biện pháp phòng ngừa cần được duy trì thường xuyên.
- Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong khoảng thời gian tia UV mạnh, thường vào khoảng giữa buổi sáng đến đầu giờ chiều; mức độ UV thay đổi theo thời tiết, mùa và địa điểm.
- Sử dụng kem chống nắng phổ rộng có SPF từ 30 trở lên. Thoa đủ lượng và thoa trước khi ra ngoài khoảng 15 phút; thoa lại khoảng mỗi 2 giờ hoặc sớm hơn nếu bơi, đổ nhiều mồ hôi.
- Mặc quần áo có khả năng che phủ tốt, đội mũ rộng vành và sử dụng kính râm có khả năng chống UV.
- Hạn chế tắm nắng và không sử dụng giường tắm nắng.
- Chủ động kiểm tra da định kỳ, chú ý những vùng thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng cũng như các vị trí khó quan sát. Không nên dựa vào màu quần áo để đánh giá khả năng chống tia UV. Khả năng bảo vệ phụ thuộc vào chất liệu, độ dày, độ dệt và thiết kế của trang phục.
- Người có nhiều nốt ruồi, tiền sử ung thư da, thường xuyên phơi nắng, có làn da rất sáng hoặc tiền sử gia đình mắc ung thư da có thể cần được bác sĩ tư vấn về lịch kiểm tra da phù hợp. Không phải tất cả mọi người đều cần khám da định kỳ hằng năm.
- Khi nhận thấy một tổn thương mới xuất hiện, thay đổi nhanh, chảy máu, loét hoặc không lành, người bệnh nên đi khám chuyên khoa da liễu. Phát hiện sớm giúp xác định chính xác tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Phát hiện ung thư da từ khối u không đau ở thái dương
Khối u màu nâu xuất hiện nhiều tháng ở vùng thái dương, không đau, không loét khiến người bệnh 77 tuổi chủ quan.
Một bệnh nhân nam 77 tuổi đến Khoa Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ, Bệnh viện Bạch Mai khám vì khối u vùng thái dương phải xuất hiện nhiều tháng. Khối u có màu nâu, tăng kích thước nhưng không đau, không loét hay chảy dịch nên người bệnh chủ quan và tự điều trị tại nhà bằng phương pháp dân gian.
Qua thăm khám và sinh thiết, các bác sĩ xác định tổn thương là ung thư tế bào vảy (SCC - squamous cell carcinoma), một dạng ung thư da có khả năng xâm lấn tại chỗ và di căn, đặc biệt khi tổn thương được phát hiện muộn.
Người bệnh được phẫu thuật cắt rộng toàn bộ tổn thương, sau đó tái tạo phần khuyết hổng bằng vạt xoay tại chỗ. Sau phẫu thuật, tình trạng ổn định, vết mổ liền tốt, chưa ghi nhận dấu hiệu nhiễm trùng hoặc hoại tử.
Ung thư tế bào vảy thường xuất hiện ở những vùng da tiếp xúc nhiều với ánh nắng như mặt, tai, da đầu, cổ, mu bàn tay. Tổn thương có thể biểu hiện dưới dạng một vùng da bất thường, mảng dày sừng hoặc khối u phát triển dần. Không phải trường hợp nào cũng gây đau, loét hoặc chảy dịch ngay từ đầu.
Các bác sĩ khuyến cáo, bất kỳ khối u, nốt hoặc vùng da thay đổi bất thường nào kéo dài, đặc biệt có xu hướng lớn dần, thay đổi màu sắc, chảy máu, đóng vảy hoặc khó lành, cần được khám chuyên khoa da liễu hoặc ung bướu để đánh giá.
Phát hiện sớm giúp việc điều trị ung thư da thuận lợi hơn, đồng thời tăng khả năng bảo tồn chức năng và hạn chế tổn thương về thẩm mỹ. Người cao tuổi và những người thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng cần chú ý theo dõi các thay đổi bất thường trên da và khám định kỳ khi có dấu hiệu nghi ngờ.
