Quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi, tăng cường hậu kiểm
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm sau khoảng 16 năm triển khai là nhiệm vụ khó khăn do thực phẩm có nhiều chủng loại, liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trong quá trình xây dựng dự thảo, Bộ Y tế đã tổ chức hơn 60 cuộc họp, lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và tổ chức ngành hàng.
Phiên thảo luận ở Tổ 7 chiều 24/10. Ảnh: Lê Bảo
Theo Bộ trưởng, mục tiêu xuyên suốt của dự án Luật là đặt sức khỏe người dân lên trên hết, trước hết, đồng thời hài hòa lợi ích giữa người dân và doanh nghiệp, tạo điều kiện thông thoáng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Các quy định cũng cần khắc phục khoảng trống trong thực tiễn quản lý và đáp ứng yêu cầu thương mại quốc tế, tránh gây ách tắc hoạt động xuất nhập khẩu thực phẩm.
Dự thảo Luật tập trung vào các nhóm thay đổi lớn, gồm quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi; cắt giảm thủ tục hành chính; xây dựng hệ thống số hóa thông tin, dữ liệu; quản lý thực phẩm kinh doanh trên môi trường điện tử và xác định một cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Lê Bảo
Về quản lý theo chuỗi, Bộ trưởng cho biết doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt có thể được xem xét giảm tần suất kiểm tra. Muốn thực hiện điều này, cơ quan quản lý phải có hệ thống thông tin, dữ liệu ghi nhận đầy đủ lịch sử hoạt động, vi phạm và thu hồi sản phẩm của từng doanh nghiệp.
Việc đăng ký, công bố lại sản phẩm sau 5 năm cũng nhằm cập nhật lịch sử tuân thủ, phục vụ công tác hậu kiểm. Theo thiết kế của dự thảo, doanh nghiệp có thể thực hiện đăng ký tự động, gửi hồ sơ tự động để hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý.
Dữ liệu này không chỉ hỗ trợ cơ quan chức năng kiểm tra quy trình sản xuất mà còn có thể được công khai để người dân nhận biết những sản phẩm liên tục vi phạm, từ đó có biện pháp bảo vệ sức khỏe và hạn chế nguy cơ sử dụng sản phẩm không an toàn.
Quản lý ATTP cần tính đến đặc điểm của từng loại
Đề cập đến nguy cơ ngộ độc thực phẩm, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, theo thống kê của ngành y tế và quốc tế được bà dẫn lại, một vụ ngộ độc thực phẩm có thể gây ra khoảng 200 loại bệnh khác nhau. Các nguy cơ có thể phát sinh ở nhiều công đoạn, từ chế biến, bảo quản đến vận chuyển và tiêu dùng.
Bộ trưởng lấy ví dụ, thực phẩm được sản xuất bảo đảm tiêu chuẩn nhưng bảo quản không đúng cách trong điều kiện thời tiết nóng vẫn có thể gây ngộ độc. Vì vậy, quản lý an toàn thực phẩm cần tính đến đặc điểm của từng loại sản phẩm và toàn bộ quá trình từ sản xuất đến tiêu dùng.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan. Ảnh: Lê Bảo
Liên quan đến công tác phòng, chống hàng giả, Bộ trưởng lưu ý quy định xác định hàng hóa là hàng giả khi hàm lượng sản phẩm không đạt 70% mức công bố cần được xem xét thận trọng trong mối liên hệ với điều kiện bảo quản, vận chuyển và lưu trữ. Một số sản phẩm, trong đó có thực phẩm chức năng, có thể bị biến chất sau khi sản xuất nếu không được bảo quản đúng quy định. Do đó, cần phân biệt rõ nguyên nhân và trách nhiệm để tránh trường hợp sản phẩm ban đầu đạt tiêu chuẩn nhưng sau đó biến chất lại dẫn đến việc quy kết hành vi sản xuất hàng giả.
Về mô hình quản lý, trước đây, trách nhiệm được phân chia theo ngành hàng. Bộ Y tế quản lý 6 trong tổng số 33 nhóm ngành hàng, Bộ Công Thương quản lý 8 nhóm, còn Bộ NN&MT quản lý 19 nhóm.
Theo định hướng mới, Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thống nhất về an toàn thực phẩm, nhưng không đồng nghĩa với việc tiếp quản toàn bộ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Bộ trưởng giải thích, trách nhiệm quản lý sản xuất ban đầu vẫn cần được phân định với trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm. Chẳng hạn, ngành nông nghiệp quản lý việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, còn yêu cầu về ngưỡng tồn dư và ảnh hưởng đến sức khỏe con người phải được kiểm soát trong chuỗi an toàn thực phẩm.
Xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông, bảo đảm tính khả thi của luật
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, để mô hình quản lý mới vận hành hiệu quả, cần có cơ chế phối hợp liên ngành, bố trí nhân lực chuyên môn từ cấp cơ sở, đầu tư thiết bị, hạ tầng và hệ thống kiểm nghiệm. Công tác giám sát cũng cần sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và người dân nhằm phát hiện sớm các vi phạm ngay tại cơ sở.
Bộ trưởng cho rằng không thể chỉ dựa vào một cơ quan hay riêng ngành y tế để giải quyết toàn bộ vấn đề an toàn thực phẩm. Các bộ, ngành, địa phương cần cùng vào cuộc, đồng thời bảo đảm điều kiện về nhân lực và cơ chế phối hợp để những quy định mới có thể triển khai trong thực tế.
Đặc biệt, cơ sở dữ liệu và cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan là yếu tố quan trọng để thực hiện quản lý theo chuỗi. Bộ trưởng cho biết Bộ Y tế sẽ rà soát các Điều 15, Điều 19 và những quy định liên quan về trách nhiệm chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành.
Theo đó, khi phát hiện thực phẩm không an toàn, cơ quan chức năng cần có khả năng truy xuất toàn bộ quá trình, xác định việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có đúng quy định, đúng liều lượng hay không, từ đó làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của từng chủ thể.
Bộ trưởng nhấn mạnh dự thảo Luật vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện và trình Quốc hội. Bộ Y tế sẽ tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu, đồng thời thận trọng cân nhắc các quy định trong bối cảnh Bộ Chính trị đã quyết định giao Bộ Y tế là cơ quan quản lý thống nhất về an toàn thực phẩm.
Việc hoàn thiện luật được xác định là bước khởi đầu cho cách tiếp cận quản lý mới, hướng tới bảo vệ sức khỏe nhân dân, nâng cao chất lượng thực phẩm và tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý trong dài hạn.
