Thói quen ăn uống của trẻ bắt đầu từ gia đình
Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành thói quen ăn uống của trẻ. Cách người lớn lựa chọn thực phẩm, chuẩn bị bữa ăn, giờ giấc sinh hoạt và ứng xử trong mỗi bữa cơm đều có thể ảnh hưởng đến hành vi ăn uống của con.
Trong thực tế, không ít cha mẹ quan tâm nhiều đến việc trẻ ăn hết khẩu phần hay tăng cân đều đặn mà chưa chú ý đầy đủ đến chất lượng bữa ăn. Có trẻ thường xuyên được chiều theo sở thích, ăn nhiều món chiên rán, bánh kẹo, đồ ăn nhanh hoặc uống nước ngọt. Ngược lại, một số trẻ lại bị ép ăn quá mức, dẫn đến tâm lý sợ bữa ăn và hình thành thói quen ăn uống thiếu tích cực.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một chế độ ăn lành mạnh cần bảo đảm tính đầy đủ, cân đối, điều độ và đa dạng. Trẻ cần được cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng để phát triển, đồng thời hạn chế đường tự do, muối và thực phẩm có hàm lượng chất béo không lành mạnh cao.
Điều quan trọng là không có một khẩu phần chung phù hợp với tất cả trẻ em. Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo độ tuổi, giới tính, mức độ vận động và tình trạng phát triển. Vì vậy, cha mẹ cần quan sát sự phát triển của con, lựa chọn thực phẩm phù hợp thay vì áp dụng chế độ ăn kiêng hoặc chạy theo những quan niệm về cân nặng thiếu căn cứ.

Thói quen ăn uống của trẻ được hình thành từ những bữa cơm gia đình và cách lựa chọn thực phẩm mỗi ngày.
Những việc nên làm để con ăn uống khoa học
Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia: Trước hết, cần xây dựng bữa ăn đa dạng, có đủ các nhóm thực phẩm như tinh bột, chất đạm, chất béo, rau xanh và trái cây; nên thay đổi thực phẩm thường xuyên, ưu tiên thực phẩm tươi, an toàn và cách chế biến phù hợp. Rau quả cần được đưa vào các bữa ăn hằng ngày; hạn chế món quá mặn, nhiều đường, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn.
Duy trì giờ ăn tương đối ổn định, tạo không khí thoải mái trong bữa cơm. Trẻ không nên vừa ăn vừa xem tivi, sử dụng điện thoại hoặc chơi trò chơi điện tử vì dễ mất tập trung, khó nhận biết cảm giác đói và no. Nước lọc nên là đồ uống chủ yếu; hạn chế nước ngọt, trà sữa và các loại đồ uống nhiều đường.
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng cũng cho biết thêm, giáo dục dinh dưỡng cho trẻ cần bắt đầu từ những kiến thức gần gũi trong cuộc sống hằng ngày. Cha mẹ nên hướng dẫn con nhận biết thực phẩm an toàn, lựa chọn đồ ăn và đồ uống phù hợp, đồng thời hình thành thói quen vệ sinh trước khi ăn.
Trẻ cần biết không sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc, đã quá hạn hoặc có dấu hiệu bảo quản bất thường; tập thói quen rửa tay bằng xà phòng trước bữa ăn, rửa sạch rau quả trước khi sử dụng; ưu tiên nước lọc, trái cây tươi và những món ăn nhẹ lành mạnh thay cho bánh kẹo, đồ ăn vặt nhiều đường, muối và chất béo.
Cha mẹ có thể cho con tham gia những việc đơn giản như lựa chọn rau quả, rửa thực phẩm, chuẩn bị món ăn hoặc sắp xếp bàn ăn. Những trải nghiệm này giúp trẻ hiểu hơn về thực phẩm và chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe. Việc tham gia cần có sự giám sát của người lớn và phù hợp với độ tuổi. - PGS Hưng khuyến cáo.
Không ép con ăn, không tự ý cho trẻ giảm cân
Một sai lầm thường gặp là cha mẹ dùng phần thưởng, đe dọa hoặc ép trẻ ăn hết khẩu phần. Cách làm này có thể khiến trẻ căng thẳng, hình thành tâm lý chống đối và giảm hứng thú với bữa ăn. Thay vì ép buộc, người lớn nên kiên nhẫn giới thiệu món mới nhiều lần, điều chỉnh cách chế biến và khuyến khích trẻ thử với lượng nhỏ.
Với trẻ thừa cân, béo phì, cha mẹ cũng không nên tự ý cắt giảm khẩu phần, bỏ bữa hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng của người lớn. Trẻ vẫn đang trong giai đoạn phát triển, việc hạn chế dinh dưỡng không phù hợp có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và sức khỏe. Nếu lo ngại về cân nặng, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá tình trạng dinh dưỡng và tư vấn hướng can thiệp phù hợp.
Đặc biệt, người lớn cần làm gương bằng chính thói quen của mình. Khi ăn uống đa dạng, hạn chế đồ uống có đường, duy trì giờ ăn và vận động thường xuyên, trẻ sẽ dễ tiếp nhận những hành vi tích cực hơn. Bữa cơm gia đình cũng là dịp để các thành viên cùng chia sẻ, tạo cảm giác thoải mái thay vì biến việc ăn uống thành áp lực.
Xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Sự kiên trì của cha mẹ, môi trường ăn uống tích cực và sự phối hợp với nhà trường sẽ giúp trẻ từng bước hình thành lựa chọn có lợi cho sức khỏe, tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.

