Chủ động đưa Luật Dân số đi vào cuộc sống từ cơ sở

Chuyển trọng tâm sang dân số và phát triển bền vững

Luật Dân số được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 mở ra bước chuyển quan trọng trong chính sách dân số của nước ta, đặt trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Những năm gần đây, công tác dân số không còn dừng lại ở mục tiêu duy trì mức sinh hợp lý. Già hóa dân số đang diễn ra nhanh hơn, yêu cầu nâng cao chất lượng dân số ngày càng rõ nét, trong khi tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là vấn đề cần quan tâm ở nhiều địa phương. Thực tiễn đó đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý toàn diện để giải quyết những vấn đề mới phát sinh, tạo nền tảng cho công tác dân số trong giai đoạn phát triển mới.

Luật Dân số ra đời kế thừa những quy định còn phù hợp của Pháp lệnh Dân số năm 2003, đồng thời bổ sung nhiều chính sách mới về duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Điểm mới nổi bật là chuyển trọng tâm hướng tới giải quyết đồng thời các vấn đề về quy mô, cơ cấu, chất lượng và phân bố dân số trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế xã hội. Để cụ thể hóa các quy định của Luật, ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành. Đây đều là những chính sách gắn trực tiếp với đời sống người dân, vì vậy việc tuyên truyền để người dân hiểu đúng, thực hiện đúng được xác định là nhiệm vụ quan trọng ngay từ giai đoạn đầu.

Bám sát chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh, các địa phương đã chủ động tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Nhiều nơi đã linh hoạt đưa nội dung của Luật vào các hoạt động gần gũi với người dân. Từ hệ thống truyền thanh cơ sở, các hội nghị chuyên đề, sinh hoạt của các tổ chức đoàn thể đến những nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, thông tin về luật từng bước được chuyển tải bằng các hình thức dễ hiểu, gắn với những vấn đề người dân quan tâm như khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh, chăm sóc người cao tuổi và xây dựng gia đình hạnh phúc.

Tạo chuyển biến tích cực và đồng thuận tại các địa phương

Tại xã Liên Minh, công tác truyền thông được duy trì thường xuyên qua hệ thống truyền thanh, các hội nghị chuyên đề, sinh hoạt của Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, các câu lạc bộ văn hóa ở khu dân cư và mở rộng trên nền tảng số. Đồng chí Trần Duy Hiển, Giám đốc Trạm Y tế xã Liên Minh chia sẻ rằng Luật Dân số có nhiều điểm mới liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhân dân, nếu chỉ phổ biến bằng văn bản thì hiệu quả sẽ không cao. Do đó, trạm y tế đã lựa chọn nhiều hình thức truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng, kết hợp tư vấn trực tiếp trong quá trình khám và chăm sóc sức khỏe để người dân hiểu rõ các quy định mới và chủ động thực hiện. Nhờ vậy, trong 6 tháng đầu năm 2026, xã Liên Minh duy trì mức sinh ổn định với 112 trẻ sinh ra, toàn bộ phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh đều được sàng lọc theo quy định, 35 cặp kết hôn được tư vấn khám sức khỏe tiền hôn nhân và hơn 1.270 người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ.

Tại xã Nam Đồng, việc triển khai Luật Dân số được gắn chặt với chương trình phát triển kinh tế xã hội. Ngay sau khi chính quyền địa phương mới đi vào hoạt động, Ủy ban nhân dân xã đã kiện toàn Ban Chỉ đạo công tác dân số và trẻ em, ban hành kế hoạch thực hiện và lồng ghép các mục tiêu của Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 vào chương trình công tác hằng năm. Chị Vũ Thị Hoa, một người dân tham gia buổi truyền thông tại địa phương bày tỏ, trước đây chị chỉ nghĩ khám sức khỏe trước khi kết hôn là việc nên làm nếu có điều kiện, nhưng sau khi được cán bộ y tế tư vấn, chị đã hiểu đây là bước cần thiết để chuẩn bị tốt cho cuộc sống hôn nhân và sinh con khỏe mạnh, đồng thời gia đình chị sẽ chủ động thực hiện các dịch vụ sàng lọc trước sinh và sơ sinh.

Đồng chí Đỗ Văn Tuyến, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nam Đồng cho biết Luật Dân số tạo cơ sở pháp lý thống nhất để địa phương triển khai công tác dân số theo hướng toàn diện hơn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và phát triển bền vững địa phương. Kết quả 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy xã Nam Đồng có 152 trẻ sinh ra, tỷ số giới tính khi sinh giảm xuống còn 107,6 bé trai trên 100 bé gái so với mức 112,7 của năm 2025. Tỷ lệ phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được sàng lọc đều đạt 100%, 105 cặp kết hôn được tư vấn tiền hôn nhân và gần 87% người từ 60 tuổi trở lên được chăm sóc sức khỏe định kỳ. Lao động trong các doanh nghiệp trên địa bàn cũng được tuyên truyền về quyền, nghĩa vụ và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Để tạo sự thống nhất trong triển khai trên toàn địa bàn, ngày 2/8/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 268/KH-UBND về triển khai thi hành Luật Dân số và Nghị định số 168/2026/NĐ-CP. Kế hoạch xác định rõ yêu cầu, phân công trách nhiệm cụ thể, trong đó giao Sở Y tế làm cơ quan thường trực, chủ trì tham mưu, hướng dẫn chuyên môn và chỉ đạo hệ thống y tế cơ sở triển khai các dịch vụ dân số, chăm sóc người cao tuổi, sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Việc triển khai đồng bộ, thường xuyên và linh hoạt công tác tuyên truyền chính là nền tảng quan trọng để Ninh Bình thực hiện thắng lợi công tác dân số trong tình hình mới.