Hướng tới Ngày Chăm sóc giảm nhẹ thế giới 10/10, Bệnh viện An Sinh (TPHCM) tổ chức tọa đàm "Công tác chăm sóc giảm nhẹ tại bệnh viện đa khoa", với sự tham gia chia sẻ chuyên môn của các chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước.
Chăm sóc giảm nhẹ không phải là buông xuôi điều trị
Tại tọa đàm, BS.CKII Nguyễn Thị Hương – Phó Giám đốc Trung tâm Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện K, cho biết người mắc bệnh ung thư không chỉ phải đối diện với những tổn thương do bệnh gây ra mà còn chịu nhiều tác động từ quá trình điều trị. Phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hay miễn dịch đều có thể mang lại lợi ích trong kiểm soát bệnh. Tuy nhiên, tùy phương pháp, người bệnh cũng có thể gặp những tác dụng không mong muốn như đau đớn, mệt mỏi, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa, tổn thương da, niêm mạc hoặc suy giảm thể trạng.
Bên cạnh những triệu chứng thể chất, nỗi lo về bệnh tật, chi phí điều trị, công việc, gia đình và tương lai cũng tạo ra gánh nặng tâm lý không nhỏ. Theo BS Nguyễn Thị Hương, đau là một trong những triệu chứng thường gặp ở người bệnh ung thư. Tỷ lệ người bệnh có triệu chứng đau trong các tài liệu được chuyên gia dẫn ra có thể lên tới 70-80%, đặc biệt cao ở giai đoạn cuối.
Quang cảnh tọa đàm. Ảnh: Mimosa
Tuy nhiên, đau không phải là vấn đề duy nhất. Người bệnh còn có thể gặp tình trạng khó thở, mất ngủ, chán ăn, táo bón, mệt mỏi kéo dài, lo âu hoặc buồn bã. Những vấn đề này có thể xuất hiện đồng thời, tác động qua lại và khiến chất lượng sống suy giảm đáng kể.
Một khảo sát trên 80 người bệnh ung thư giai đoạn muộn tại Trung tâm Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện K, được BS. Hương dẫn lại cho thấy 90% người bệnh có tình trạng mất ngủ ở các mức độ khác nhau; 73,5% có biểu hiện lo lắng và 81,3% có tâm trạng buồn bã. Những con số ấy cho thấy phía sau một chẩn đoán ung thư còn có nhiều nỗi đau không thể nhận biết chỉ bằng kết quả xét nghiệm hay hình ảnh chẩn đoán.
Đáng chú ý, BS.CKII Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh việc chăm sóc giảm nhẹ cần được lồng ghép với điều trị ung thư, thay vì chỉ bắt đầu khi các phương pháp điều trị đặc hiệu không còn hiệu quả. Các nghiên cứu được chuyên gia giới thiệu cho thấy chăm sóc giảm nhẹ sớm có thể cải thiện chất lượng sống, giảm triệu chứng, hỗ trợ người bệnh thích ứng tốt hơn với bệnh tật, đồng thời hạn chế những lần nhập viện không cần thiết.
Tại Bệnh viện K, kết quả đánh giá trên 80 người bệnh ung thư được chăm sóc giảm nhẹ năm 2024 ghi nhận điểm đau trung bình giảm 2,1 điểm; tỷ lệ người bệnh đau nặng giảm từ 46,3% xuống còn 11,3%. Các vấn đề như mất ngủ, lo lắng, buồn bã cũng được cải thiện. Kết quả này cho thấy chăm sóc giảm nhẹ có thể tạo ra những thay đổi cụ thể trong cuộc sống của người bệnh, ngay cả khi họ vẫn đang phải đối diện với một căn bệnh nghiêm trọng.
Không chỉ trong ung thư, chăm sóc giảm nhẹ còn cần thiết đối với người mắc các bệnh lý tim mạch, hô hấp, gan, thận và nhiều bệnh mạn tính nặng khác. Đó cũng là lý do việc đưa chăm sóc giảm nhẹ vào hoạt động thường quy của bệnh viện đa khoa có ý nghĩa quan trọng, giúp người bệnh được tiếp cận dịch vụ phù hợp ngay tại nơi đang điều trị.
Giảm đau không chỉ là cho thuốc, mà còn là giúp người bệnh sống dễ chịu hơn
Nếu phần trình bày của chuyên gia Bệnh viện K làm rõ vai trò toàn diện của chăm sóc giảm nhẹ, thì BS.CKI Nguyễn Mạnh Duy - Phó Trưởng khoa Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện Ung Bướu TPHCM, đi sâu vào một nhu cầu rất cụ thể: Quản lý đau cho người bệnh ung thư. Theo BS. Duy, mục tiêu của kiểm soát đau không chỉ là làm giảm một con số trên thang đánh giá mức độ đau, mà quan trọng hơn là giúp người bệnh duy trì những sinh hoạt có ý nghĩa.
Với người này, điều mong muốn có thể là một giấc ngủ trọn vẹn. Với người khác, đó là có thể ngồi dậy dùng bữa, đi lại dễ dàng hơn hoặc trò chuyện cùng người thân mà không bị cơn đau chi phối. Chính những mong muốn tưởng chừng giản dị ấy cần được bác sĩ quan tâm khi xây dựng kế hoạch điều trị.
Bệnh nhân tại khoa Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện Ung Bướu TPHCM. Ảnh: BVCC
BS. Duy cho rằng, việc đánh giá đau phải bắt đầu từ tìm hiểu nguyên nhân, vị trí, tính chất, mức độ đau và ảnh hưởng của cơn đau đối với sinh hoạt hằng ngày. Không phải mọi cơn đau đều giống nhau. Có người đau do tổn thương xương, mô mềm hoặc nội tạng; có người đau liên quan đến tổn thương thần kinh, với cảm giác bỏng rát, tê buốt hay như điện giật. Thậm chí, một người bệnh có thể đồng thời gặp nhiều cơ chế đau khác nhau.
Vì vậy, nếu chỉ tăng thuốc giảm đau mà không đánh giá lại nguyên nhân, việc điều trị có thể không đạt hiệu quả mong muốn, thậm chí làm gia tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn. Chuyên gia cũng lưu ý những cơn đau mới xuất hiện hoặc tăng bất thường cần được thăm khám kịp thời, nhất là khi đi kèm yếu chân, rối loạn tiểu tiện, đại tiện hoặc những dấu hiệu nghi ngờ biến chứng cấp cứu.
Trong những trường hợp này, giảm đau phải được thực hiện song song với việc tìm và xử trí nguyên nhân, không thể thay thế cho điều trị cần thiết. Về phương pháp điều trị, BS.CKI Nguyễn Mạnh Duy nhấn mạnh nguyên tắc cá thể hóa, phối hợp nhiều biện pháp tùy tình trạng người bệnh. Ngoài thuốc giảm đau, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị nguyên nhân, xạ trị, can thiệp chuyên khoa hoặc thuốc hỗ trợ phù hợp với từng cơ chế đau.
Đối với người bệnh đau vừa đến nặng, các thuốc giảm đau nhóm opioid, trong đó có morphin, có vai trò quan trọng khi được chỉ định đúng và theo dõi chặt chẽ. Tuy nhiên, sử dụng những thuốc này đòi hỏi bác sĩ phải đánh giá thể trạng, chức năng gan thận, các thuốc đang dùng và nguy cơ tác dụng bất lợi. Người bệnh cũng cần được theo dõi những biểu hiện như táo bón, buồn nôn, buồn ngủ quá mức, lú lẫn hoặc bất thường về hô hấp. Việc tự ý tăng liều hay thay đổi cách dùng thuốc có thể gây nguy hiểm.
Một điểm đáng chú ý trong phần chia sẻ của BS. Duy là cần phân biệt cơn đau kéo dài với những đợt đau bùng phát đột ngột, từ đó xây dựng kế hoạch kiểm soát phù hợp. Khi người bệnh được cho về nhà, gia đình cần hiểu rõ thuốc sử dụng thường xuyên, thuốc dùng khi có cơn đau đột xuất, cách theo dõi đáp ứng và những dấu hiệu phải liên hệ cơ sở y tế.
Theo chuyên gia, đơn thuốc chỉ là một phần của kế hoạch chăm sóc. Hiệu quả thực sự phải được đánh giá qua mức độ dễ chịu, khả năng vận động, giấc ngủ, giao tiếp và sự an toàn của người bệnh. Điều này cũng cho thấy vai trò không thể thiếu của người thân.
Từ những chia sẻ tại tọa đàm, có thể thấy chăm sóc giảm nhẹ là công việc đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên ngành, từ bác sĩ điều trị, điều dưỡng, dinh dưỡng, tâm lý đến công tác xã hội và gia đình. Đặc biệt, khi được triển khai tại bệnh viện đa khoa, chăm sóc giảm nhẹ có điều kiện tiếp cận nhiều nhóm người bệnh hơn, không chỉ những người mắc ung thư giai đoạn cuối.
Đây cũng là cơ hội để các cơ sở y tế quan tâm đầy đủ hơn đến những nhu cầu đôi khi chưa được chú ý đúng mức trong quá trình điều trị: Một cơn đau cần được kiểm soát, một đêm mất ngủ cần được cải thiện, một nỗi lo cần được lắng nghe. Hướng tới Ngày Chăm sóc giảm nhẹ thế giới 10/10, thông điệp từ hai chuyên gia gặp nhau ở một điểm: Không nên đợi đến những ngày cuối đời mới quan tâm đến chất lượng sống của người bệnh.
