TPHCM vừa ghi nhận 4 học sinh Trường THCS Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước) dương tính với bệnh não mô cầu, trong đó một trường hợp tử vong.
Cùng một loại vi khuẩn, nhiều bệnh cảnh khác nhau
Bác sĩ Trương Hữu Khanh – Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM, nguyên Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis (song cầu khuẩn Gram âm) gây ra. Vi khuẩn này có thể cư trú tại vùng hầu họng của người mà không gây ra triệu chứng nào.
Theo bác sĩ Khanh, những người lành mang trùng vẫn có khả năng lây truyền vi khuẩn cho người khác, đặc biệt khi tiếp xúc gần, sinh hoạt chung trong thời gian dài. Khi gặp đối tượng đặc biệt có điều kiện thuận lợi, vi khuẩn có thể xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh.
TPHCM ghi nhận 4 trường hợp mắc não mô cầu tại Trường THCS Hai Bà Trưng. Ảnh: P.Thương.
Tuy nhiên, không phải tất cả người nhiễm vi khuẩn não mô cầu đều có biểu hiện bệnh giống nhau. Ở mức độ nhẹ, vi khuẩn có thể chỉ gây viêm họng và người bệnh có thể khỏi sau khi được điều trị bằng kháng sinh. Một số trường hợp, vi khuẩn xâm nhập vào màng não, gây viêm màng não. Bệnh viêm màng não có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện kịp thời.
Trường hợp nguy hiểm nhất là nhiễm trùng huyết cấp tính do não mô cầu. Lúc này, vi khuẩn xâm nhập vào máu, sinh sôi nhanh chóng, gây suy tim, suy thận và sốc nhiễm trùng. Bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, người bệnh đã có thể rơi vào tình trạng nhiễm trùng huyết nặng, sốc sâu, thâm chí tử vong trong 24 giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Theo chuyên gia, vi khuẩn não mô cầu có đặc điểm nhạy với kháng sinh nên nhiều bệnh cảnh có thể điều trị hiệu quả. Tuy nhiên, khả năng cứu sống người bệnh phụ thuộc rất lớn vào thời điểm phát hiện và can thiệp.
Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM cho biết, một trong những nguy cơ lớn nhất của bệnh não mô cầu là diễn tiến nhanh, trong khi các biểu hiện ban đầu có thể khiến phụ huynh nhầm lẫn với những bệnh thông thường.
Nếu trẻ đột ngột sốt cao, mệt lả, lừ đừ hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng chỉ trong vài giờ, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác và cần nghĩ ngay đến nguy cơ mắc não mô cầu.
Điểm đặc biệt của bệnh não mô cầu là sự xuất hiện của các nốt tử ban trên da. Các chấm xuất huyết có thể xuất hiện ở mắt, sau đó xuất hiện tại những vị trí khác trên cơ thể, đặc biệt là vùng hai chi dưới. Khi bệnh trở nặng, những nốt tử ban có thể lan rộng.
Sau khi ghi nhận các ca mắc não mô cầu trên địa bàn, nhiều người dân đi tiêm vaccine não mô cầu. Ảnh: P.Thương
"Nếu trẻ sốt đột ngột, lừ đừ và xuất hiện dù chỉ một chấm tử ban thì phải nhanh chóng đưa đến bệnh viện. Bởi lúc đó, diễn tiến của bệnh được tính bằng giờ, thậm chí bằng phút", bác sĩ Khanh khuyến cáo.
Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM chia sẻ: "Đã có nhiều trường hợp tử vong đáng do người chăm sóc chủ quan, cho rằng trẻ chỉ mắc bệnh giống những lần sốt trước. Trong khi trẻ đã có biểu hiện mệt mỏi, lừ đừ bất thường, phụ huynh lại không chú ý tìm kiếm những dấu hiệu xuất huyết. Đến khi tử ban xuất hiện rõ ràng và trẻ được đưa đến bệnh viện thì có thể đã muộn".
Bác sĩ Trương Hữu Khanh nhấn mạnh, với bệnh não mô cầu, phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố quan trọng để cứu sống người bệnh.
Tiêm vaccine từ nhỏ có cần tiêm nhắc lại?
Bác sĩ Trương Hữu Khanh cho rằng, tiêm vaccine đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa não mô cầu, đặc biệt đối với nhóm trẻ trong độ tuổi thanh thiếu niên, vị thành niên - nhóm bắt đầu giao lưu, tiếp xúc với nhiều người hơn, thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập thể. Vậy nên, tỷ lệ người lành mang vi khuẩn não mô cầu ở nhóm tuổi này cao hơn, làm tăng khả năng lây truyền trong cộng đồng.
Theo bác sĩ, khả năng bảo vệ của vaccine có thể suy giảm theo thời gian, tùy thuộc vào loại vaccine và lịch tiêm trước đó. Vì vậy, những trẻ đã được tiêm vaccine não mô cầu từ nhỏ không đồng nghĩa sẽ được bảo vệ đầy đủ suốt đời.
Công tác lấy mẫu kiểm tra tại Trường THCS Hai Bà Trưng. Ảnh: SYT
Vậy nên, khi trẻ bước vào độ tuổi vị thành niên, phụ huynh cần quan tâm đến việc tiêm nhắc lại, nhất là khi trẻ bắt đầu có nhiều hoạt động giao lưu, tiếp xúc trong môi trường đông người. Tuy nhiên, việc lựa chọn vaccine và lịch tiêm cần căn cứ vào độ tuổi, loại vaccine đã sử dụng, tình trạng tiêm chủng trước đó và các khuyến cáo chuyên môn. Phụ huynh nên kiểm tra lại lịch tiêm và trao đổi với cơ sở tiêm chủng để xác định trẻ có cần tiêm bổ sung hoặc nhắc lại hay không.
Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM cũng lưu ý, tiêm vaccine không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng bệnh khác. Phụ huynh cần duy trì thói quen rửa tay, vệ sinh cá nhân, hướng dẫn trẻ đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp và hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh.
Đối với môi trường học đường, giáo viên và nhân viên y tế cần bình tĩnh, chủ động tìm hiểu kiến thức về bệnh não mô cầu, đặc biệt là cách nhận diện những dấu hiệu bất thường. Khi phát hiện học sinh sốt, lừ đừ hoặc mệt mỏi khác thường, nhà trường không nên chủ quan cho rằng trẻ chỉ mắc bệnh thông thường mà cần kịp thời thông báo cho phụ huynh và cơ sở y tế.
Theo bác sĩ Khanh, nếu gia đình, nhà trường và ngành y tế phối hợp tốt trong theo dõi sức khỏe, phát hiện sớm và triển khai các biện pháp phòng ngừa, nguy cơ lây lan não mô cầu trong trường học sẽ được hạn chế.
