Sáng ngày 7/10, Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam và Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) phối hợp với UBND tỉnh Gia Lai khai mạc "Hội nghị Khoa học và Công nghệ để Phát triển Bền vững". Hội nghị quy tụ hơn 60 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, nhà ngoại giao, và nhà hoạch định chính sách, đến từ 12 quốc gia trên thế giới. Hội nghị được tổ chức dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST).
Đây là hội nghị thứ tư trong chuỗi hội nghị liên ngành về khoa học và xã hội do Hội Gặp gỡ Việt Nam tổ chức tại Việt Nam, sau "Khoa học cơ bản và Xã hội" (2016), "Khoa học để Phát triển" (2018) và "Khoa học, Đạo đức học và Phát triển con người" (2022).
Ông Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại sự kiện. Ảnh: PV
Phát biểu tại sự kiện, ông Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22 tháng 12 năm 2024 của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và tạo nền tảng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
"Tinh thần quan trọng nhất ở đây, theo tôi, là chúng ta không chỉ đặt câu hỏi "khoa học có thể tạo ra những gì", mà phải trả lời được câu hỏi "khoa học và công nghệ sẽ giải quyết những vấn đề lớn nào của đất nước và của xã hội", ông Trần Trung Tính nói.
Toàn cảnh sự kiện. Ảnh: PV
Đó là yêu cầu nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh nguồn nước; chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai và các thách thức môi trường; chăm sóc sức khỏe con người; làm chủ những công nghệ mới; đồng thời bảo đảm rằng quá trình phát triển công nghệ luôn gắn với các giá trị nhân văn và sự phát triển bền vững.
Chương trình hội nghị gồm các phiên thảo luận bàn tròn, tập trung vào những chủ đề liên quan đến khoa học, công nghệ và các vấn đề phát triển đương đại, gồm: Khoa học, Ngoại giao và Hoạch định chính sách; Kéo dài tuổi thọ: Thành tựu lớn nhất của nhân loại và những thách thức lớn trong tương lai; Cuộc cách mạng lượng tử; Tương lai của Hóa học bền vững; (5) Khám phá Trái Đất từ vũ trụ; Trí tuệ nhân tạo; Năng lượng hạt nhân và các lộ trình chuyển dịch năng lượng ở các nền kinh tế tăng trưởng nhanh: Trường hợp Việt Nam.
Đáng chú ý, trong khuôn khổ hội nghị có một phiên đặc biệt "Hội thảo Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU): Ngoại giao nghị viện và ngoại giao khoa học trong bối cảnh xung đột - Trao đổi chung Arusha-Quy Nhơn", tạo không gian trao đổi về mối liên hệ giữa ngoại giao nghị viện, ngoại giao khoa học và các vấn đề quốc tế đương đại.
Xây dựng nền tảng khoa học cơ bản đủ mạnh
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính cho biết, thời gian tới ngành khoa học công nghệ phải tập trung vào 4 nhiệm vụ giải pháp. Thứ nhất, phải tiếp tục đầu tư cho khoa học cơ bản và năng lực nghiên cứu dài hạn của quốc gia. Không có nền khoa học cơ bản mạnh thì rất khó hình thành công nghệ lõi, càng khó có năng lực tự chủ công nghệ.
Khoa học cơ bản không phải là lĩnh vực chỉ tạo ra giá trị trong tương lai xa. Đó chính là nơi hình thành những phương pháp mới, những công nghệ mới, những nhà khoa học xuất sắc và năng lực hiểu biết cần thiết để một quốc gia có thể chủ động trước những thay đổi lớn.
Nhiều công nghệ đang làm thay đổi thế giới hôm nay - từ trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử đến công nghệ sinh học - đều bắt nguồn từ những nghiên cứu cơ bản được đầu tư bền bỉ trong nhiều thập kỷ.
Do đó, cùng với việc lựa chọn những công nghệ chiến lược để tập trung đầu tư, Việt Nam xác định phải tiếp tục xây dựng nền tảng khoa học cơ bản đủ mạnh, có trọng tâm và có khả năng kết nối sâu với cộng đồng nghiên cứu quốc tế.
Thứ hai, con người phải là trung tâm của chiến lược phát triển khoa học và công nghệ. Cạnh tranh công nghệ, xét đến cùng, trước hết là cạnh tranh về con người và trí tuệ.
Để làm chủ những lĩnh vực công nghệ mới, chúng ta cần một đội ngũ các nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia có trình độ cao, có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế và đặc biệt là có điều kiện để theo đuổi những hướng nghiên cứu dài hạn.
Các đại biểu tham dự Hội nghị chụp ảnh lưu niệm. Ảnh: PV
Bởi vậy, phát triển nhân lực khoa học và công nghệ phải được thực hiện đồng thời trên nhiều phương diện: đào tạo và phát hiện tài năng trẻ; tạo môi trường nghiên cứu thuận lợi; thu hút chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế; tăng cường trao đổi học thuật, sử dụng chung hạ tầng nghiên cứu và tham gia sâu hơn vào các mạng lưới khoa học toàn cầu.
Thứ tư, phát triển khoa học và công nghệ phải luôn gắn với trách nhiệm xã hội và mục tiêu phát triển bền vững. Thế giới đang bước vào một giai đoạn mà tốc độ phát triển của công nghệ có thể vượt nhanh hơn khả năng thích ứng của thể chế và xã hội.
Trí tuệ nhân tạo đặt ra những câu hỏi về đạo đức, dữ liệu và việc làm. Công nghệ sinh học mở ra những khả năng rất lớn cho y học nhưng đồng thời đòi hỏi các chuẩn mực an toàn mới. Chuyển dịch năng lượng cần đi nhanh nhưng phải bảo đảm an ninh năng lượng. Phát triển kinh tế phải đồng thời thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ các hệ sinh thái.
Vì thế, khoa học và công nghệ không thể được nhìn nhận tách rời khỏi các vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường và đạo đức.
Phát triển công nghệ phải hướng đến con người; tiến bộ khoa học phải góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống; và đổi mới sáng tạo phải góp phần tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn, chứ không chỉ một nền kinh tế lớn hơn.
Khoa học và công nghệ đang phát triển nhanh chóng, mở ra nhiều khả năng mới trong các lĩnh vực như năng lượng, trí tuệ nhân tạo, y tế, công nghệ lượng tử và nghiên cứu Trái Đất. Đồng thời, những tiến bộ này cũng đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến tác động xã hội, đạo đức, kinh tế, chính sách công và quan hệ quốc tế.
