Vi khuẩn Yersinia pestis gây bệnh dịch hạch, trong đó phổ biến nhất là dịch hạch thể hạch, thường lây truyền qua vết cắn của bọ chét nhiễm bệnh. Ảnh: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ
Theo truyền thông Mỹ ngày 6/10, Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk hoạt động tại Siberia, nơi một số người khác đang được cách ly. Cơ quan Liên bang Nga về giám sát bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sức khỏe con người (Rospotrebnadzor) giảm nhẹ mối liên hệ giữa cái chết của nữ nghiên cứu viên và công việc của cô, song vụ việc làm dấy lên những câu hỏi về thể bệnh dịch hạch gây viêm phổi.
Bộ Ngoại giao Mỹ và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho biết đang theo dõi sát tình hình. Ngày 5/10, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông báo đang liên hệ với các cơ quan y tế Nga để xác minh những gì đã xảy ra, các xét nghiệm đang được tiến hành và những tác động tiềm tàng đối với y tế công cộng quốc tế.
Một người phát ngôn WHO cho biết: “Dựa trên những thông tin không chính thức hiện có, nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng nói chung dường như ở mức thấp”, đồng thời cho biết đánh giá nguy cơ sẽ được cập nhật khi có thêm thông tin.
Dịch hạch thể phổi là gì?
Dịch hạch thể phổi là bệnh nhiễm trùng phổi hiếm gặp và gây tử vong do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Các nhà khoa học coi dịch hạch thể phổi là thể nguy hiểm nhất của bệnh dịch hạch.
Vi khuẩn Y. pestis còn gây ra các thể dịch hạch khác, tấn công những bộ phận khác nhau của cơ thể.
Thể phổ biến nhất là dịch hạch thể hạch, thường phát triển sau khi bị bọ chét cắn hoặc khi vi khuẩn xâm nhập qua vết cắt hay vùng da bị tổn thương. Nhiễm trùng khiến các hạch bạch huyết sưng và đau, đồng thời có thể tiến triển thành dịch hạch thể nhiễm khuẩn huyết.
Dịch hạch thể nhiễm khuẩn huyết xâm nhập vào máu, có khả năng dẫn đến suy các cơ quan. Thể bệnh này cũng có thể lây trực tiếp qua vết cắn của bọ chét.
Dịch hạch thể hầu họng tấn công vùng họng sau khi một người ăn phải thịt nhiễm bệnh.
Dịch hạch thể phổi lây truyền như thế nào?
Dịch hạch thể phổi là thể duy nhất của bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn này có thể lây trực tiếp từ người sang người. Các hạt trong đường hô hấp có thể truyền bệnh khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Các giọt bắn từ động vật nhiễm bệnh cũng có thể truyền bệnh.
Lần gần nhất ghi nhận lây truyền dịch hạch thể phổi từ người sang người tại Mỹ là vào năm 1924, trong đợt bùng phát dịch ở Los Angeles.
Các triệu chứng của dịch hạch thể phổi là gì?
Ở người mắc dịch hạch thể phổi, các hạt vi khuẩn xâm nhập vào phổi và có thể gây viêm phổi nghiêm trọng, khiến người bệnh khó thở. Các triệu chứng có thể xuất hiện trong vòng 24 giờ sau khi nhiễm bệnh.
Các triệu chứng khác gồm sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau nhức cơ thể, chóng mặt, suy nhược, mệt mỏi, buồn nôn, nôn và tiêu chảy.
Nếu không được điều trị, bệnh gần như luôn gây tử vong.
Dịch hạch thể phổi được điều trị như thế nào?
Các bác sĩ có thể điều trị bệnh dịch hạch bằng kháng sinh trong ít nhất 10-14 ngày. Những loại thuốc thường được sử dụng gồm ciprofloxacin, levofloxacin, moxifloxacin, gentamicin và streptomycin. Bệnh nhân được dùng kháng sinh trong vòng 24 giờ đầu tiên sau khi nhiễm bệnh có khả năng sống sót cao nhất.
Các bác sĩ cũng có thể điều trị hỗ trợ, cho người bệnh thở oxy bổ sung, truyền dịch và khuyến khích nghỉ ngơi.
Có vaccine phòng bệnh dịch hạch hay không?
Mặc dù vaccine phòng bệnh dịch hạch đã được sử dụng từ thế kỷ XIX, nhưng chưa rõ liệu vaccine có bảo vệ con người khỏi dịch hạch thể phổi hay không.
WHO không khuyến nghị tiêm vaccine, ngoại trừ các nhóm có nguy cơ cao như nhân viên phòng thí nghiệm thường xuyên có nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh.
Tại sao dịch hạch vẫn xảy ra ngày nay?
Mọi người có thể quen thuộc với bệnh dịch hạch qua việc đọc Kinh Thánh hoặc các tác phẩm văn học lịch sử - hoặc sử dụng bệnh dịch hạch như phép ẩn dụ để mô tả tình trạng dịch bệnh và nghèo đói trên diện rộng. Tuy nhiên, căn bệnh này vẫn tồn tại cho đến ngày nay.
Được biết đến với tên gọi “Cái chết đen” vào thế kỷ XIV, dịch bệnh này đã khiến hơn 50 triệu người tại châu Âu tử vong. Mặc dù thuốc kháng sinh đã giúp việc điều trị bệnh trở nên dễ kiểm soát hơn, nhưng dịch hạch vẫn tồn tại ở tất cả các châu lục ngoại trừ châu Đại Dương.
Theo WHO, kể từ những năm 1990, phần lớn các ca bệnh ở người xảy ra tại châu Phi.
Theo CDC, trường hợp tử vong gần nhất do dịch hạch thể phổi tại Mỹ xảy ra ở bang Arizona vào tháng 7/2025. Người đàn ông trẻ tuổi này từng tiếp xúc với mèo bị bệnh và nhiễm bệnh từ các con vật này. Không có người nào khác tiếp xúc với những con mèo trên được ghi nhận mắc bệnh.
Theo các chuyên gia, nguy cơ dịch hạch đang gia tăng do những thay đổi về sinh thái, đặc biệt là việc Mỹ cắt giảm cơ sở hạ tầng và các biện pháp y tế công cộng. Dịch hạch có thể được chẩn đoán nhanh và kháng sinh có hiệu quả rất cao đối với bệnh này.
Nguy cơ mắc bệnh trên toàn cầu ở mức nào?
WHO cho biết nguy cơ đối với cộng đồng nói chung dường như ở mức thấp.
Theo bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm Rutul Dalal thuộc Trung tâm Y tế St. Joseph, người mắc dịch hạch thể phổi nhanh chóng xuất hiện các triệu chứng bệnh, điều này có thể làm giảm khả năng lây lan. Ông Dalal nói: “Người bệnh rất khó có thể đi lại, thực hiện các hoạt động hằng ngày, chứ chưa nói đến việc di chuyển đường dài”. Các triệu chứng có thể xuất hiện sớm nhất 24 giờ sau khi phơi nhiễm.
Theo ông, hiện không có các chuyến bay thẳng giữa Nga và Mỹ, do đó đến khi người nhiễm bệnh đến Mỹ, nhiều khả năng người này đã xuất hiện các triệu chứng.
Ông nói: “Dĩ nhiên, cần thận trọng và nên lưu ý đến nguy cơ này... Thế giới giờ đây giống như một ngôi làng nhỏ kết nối với nhau. Nhưng ở thời điểm hiện tại, so với những gì chúng ta từng chứng kiến, chẳng hạn trong đại dịch COVID-19, tình hình này chưa ở mức độ như vậy và hy vọng sẽ tiếp tục được kiểm soát”.
Đối với những người ở gần bệnh nhân mắc dịch hạch, WHO khuyến cáo tránh tiếp xúc trực tiếp với người bệnh và thận trọng khi tiếp xúc với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh.
Nhân viên chăm sóc bệnh nhân mắc dịch hạch thể phổi phải sử dụng trang thiết bị bảo hộ tiêu chuẩn và có thể được sử dụng kháng sinh dự phòng.
Trong trường hợp phơi nhiễm, cơ quan y tế cũng sẽ theo dõi các thành viên gia đình và những người tiếp xúc gần khác với người nhiễm bệnh, đồng thời cung cấp kháng sinh cho họ trước khi xuất hiện triệu chứng. Các cơ quan y tế cũng khuyến nghị thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước.