Mất ngủ ở người cao tuổi có thể liên quan đến những thay đổi sinh lý của giấc ngủ, bệnh lý mạn tính, thuốc đang sử dụng hoặc các vấn đề tâm lý.
Tùy nguyên nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Bên cạnh điều trị nguyên nhân, duy trì thói quen ngủ lành mạnh có thể giúp người cao tuổi cải thiện chất lượng giấc ngủ.
1. Có nên dùng thuốc ngủ khi bị mất ngủ?
Khi gặp tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc thường xuyên thức giấc giữa đêm, nhiều người có thói quen tự mua thuốc an thần, thuốc ngủ để sử dụng. Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp an toàn nếu chưa xác định nguyên nhân gây mất ngủ.
Ở người cao tuổi, việc sử dụng một số thuốc ngủ hoặc thuốc an thần có thể gây buồn ngủ ban ngày, chóng mặt, suy giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến trí nhớ và làm tăng nguy cơ té ngã. Một số thuốc nếu sử dụng kéo dài còn có thể dẫn đến lệ thuộc hoặc giảm hiệu quả theo thời gian.
Do đó, người cao tuổi không nên tự ý sử dụng thuốc ngủ hoặc tăng liều thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi tình trạng mất ngủ kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân và được tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đánh giá chất lượng giấc ngủ bằng bảng câu hỏi, nhật ký giấc ngủ hoặc các phương pháp thăm dò chuyên sâu khi cần thiết. Nếu nghi ngờ các rối loạn giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện các xét nghiệm hoặc thăm dò giấc ngủ phù hợp.
Bên cạnh thuốc, liệu pháp nhận thức - hành vi cho mất ngủ (CBT-I) là một trong những phương pháp điều trị quan trọng, đặc biệt đối với tình trạng mất ngủ kéo dài. Phương pháp này giúp người bệnh điều chỉnh những suy nghĩ, hành vi và thói quen có thể duy trì chứng mất ngủ.
Mất ngủ ở người cao tuổi có thể liên quan đến bệnh mạn tính hoặc các vấn đề tâm lý. Ảnh AI
2. Làm gì để cải thiện chất lượng giấc ngủ?
Điều trị tốt các bệnh lý đi kèm
Các bệnh thường gặp ở người cao tuổi như tim mạch, đái tháo đường, đau xương khớp, bệnh hô hấp, trào ngược dạ dày - thực quản hoặc các vấn đề về tiểu tiện ban đêm có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn.
Vì vậy, kiểm soát tốt các bệnh lý nền và điều trị những triệu chứng gây khó chịu vào ban đêm có thể góp phần cải thiện giấc ngủ. Người bệnh cần sử dụng thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc vì cho rằng thuốc gây mất ngủ.
Giữ tinh thần thư giãn
Căng thẳng, lo âu và các vấn đề tâm lý có thể khiến người cao tuổi khó đi vào giấc ngủ hoặc thường xuyên tỉnh giấc. Trước khi đi ngủ, nên dành thời gian thư giãn, hạn chế suy nghĩ về công việc hoặc những vấn đề gây căng thẳng.
Có thể đọc sách, nghe nhạc nhẹ, tập các bài thư giãn hoặc thực hiện một số động tác hít thở chậm trước khi ngủ.
Duy trì giờ ngủ và thức ổn định
Người cao tuổi nên cố gắng đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Hạn chế ngủ ngày quá lâu hoặc ngủ vào cuối buổi chiều vì có thể làm giảm nhu cầu ngủ vào ban đêm.
Phòng ngủ nên yên tĩnh, thoáng mát, tối và có nhiệt độ phù hợp. Nên hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính, tivi hoặc các thiết bị có màn hình ngay trước giờ ngủ.
Vận động phù hợp
Hoạt động thể chất thường xuyên có thể giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và chất lượng giấc ngủ. Người cao tuổi có thể lựa chọn những hình thức vận động phù hợp với sức khỏe như đi bộ, tập dưỡng sinh, yoga nhẹ hoặc các bài tập do nhân viên y tế hướng dẫn.
Tuy nhiên, không nên tập luyện với cường độ cao ngay trước giờ đi ngủ. Có thể thực hiện các hoạt động thư giãn nhẹ vào buổi tối để cơ thể chuẩn bị cho giấc ngủ.
Hạn chế chất kích thích
Cà phê, trà đặc, thuốc lá và một số loại đồ uống chứa caffeine có thể gây khó ngủ hoặc làm giấc ngủ bị gián đoạn. Người cao tuổi, đặc biệt là người đang bị mất ngủ, nên hạn chế các chất kích thích, nhất là vào buổi chiều và tối.
Rượu bia cũng không phải là giải pháp giúp ngủ ngon. Mặc dù rượu có thể khiến một số người cảm thấy buồn ngủ ban đầu nhưng có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
Ăn uống hợp lý
Người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn cân bằng, đa dạng, bảo đảm đủ chất dinh dưỡng. Không nên ăn quá no hoặc sử dụng các món nhiều dầu mỡ ngay trước khi đi ngủ.
Một số thực phẩm như chuối, sữa hoặc các loại hạt có thể được đưa vào chế độ ăn nếu phù hợp với tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, không có một loại thực phẩm nào có thể thay thế phương pháp điều trị mất ngủ. Người bệnh cũng không nên tự sử dụng mật ong, thảo dược hay thực phẩm bổ sung với mục đích điều trị mất ngủ nếu chưa được tư vấn.
3. Khi nào người cao tuổi bị mất ngủ cần đi khám?
Mất ngủ ở người cao tuổi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và đôi khi là dấu hiệu của một bệnh lý tiềm ẩn. Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài, thường xuyên tái diễn, khiến người bệnh mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày, giảm khả năng tập trung hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, cần đi khám để được đánh giá.
Đặc biệt, người có biểu hiện ngáy to, ngừng thở hoặc nghẹt thở khi ngủ, thức giấc nhiều lần, buồn ngủ quá mức vào ban ngày, lo âu hoặc trầm cảm cũng nên được bác sĩ kiểm tra.
Xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để điều trị mất ngủ hiệu quả. Người cao tuổi không nên tự mua thuốc ngủ hoặc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ kéo dài khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
Kết hợp điều trị bệnh lý nền, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và áp dụng phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể.
