món cho vườn bia (beer garden)fingerfood tốt cho nhà hàngcua cấp đông có ngon không?cua đông lạnh có ngon không?

Một số bài thuốc dân gian chữa bệnh từ bí xanh

Lương y Nguyễn Đình Cự,  Hội Đông Y tỉnh Hưng Yên

Lương y Nguyễn Đình Cự, Hội Đông Y tỉnh Hưng Yên

SKĐS - Bí xanh không chỉ là thực phẩm thanh mát mà còn được Y học cổ truyền sử dụng trong một số bài thuốc kinh nghiệm giúp giải nhiệt, lợi tiểu…

Bí xanh, còn gọi là bí đao, đông qua (tên khoa học: Benincasa hispida (Thunb.) Cogn., thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae). Đây là thực phẩm quen thuộc, đồng thời được sử dụng làm thuốc trong Y học cổ truyền.

Theo Y học cổ truyền, quả bí xanh có vị ngọt, tính hàn, không độc, có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, lợi thủy, tiêu phù. Dược liệu thường dùng trong các trường hợp nóng nhiệt, khát nước, tiểu tiện không thông, phù thũng. Ngoài thịt quả, vỏ và hạt bí xanh cũng được sử dụng làm thuốc với những công năng riêng.

1. Đặc điểm và công dụng của bí xanh trong Y học cổ truyền

Bộ phận dùng làm thuốc chủ yếu là quả già, gồm thịt quả, vỏ quả và hạt. Quả thường thu hái vào khoảng tháng 5 - 9, khi đã già, vỏ có lớp phấn trắng. Theo Y học cổ truyền, quả bí xanh có vị ngọt, tính hàn, quy kinh Tỳ, Vị, Đại trường và Tiểu trường, có công năng thanh nhiệt, lợi thủy, tiêu thũng, sinh tân, chỉ khát.

Trong đó:

  • Thịt quả (đông qua nhục): Thanh nhiệt, giải khát, lợi tiểu.
  • Vỏ quả (đông qua bì): Lợi thủy, tiêu phù, thường dùng trong các bài thuốc kinh nghiệm về phù thũng.
  • Hạt (đông qua tử): Vị ngọt, tính hơi hàn, có công năng thanh phế, hóa đàm, bài nùng, thường dùng trong một số bài thuốc về ho có đờm, phế ung.

Liều dùng quả tươi tham khảo khoảng 100-150g/ngày. Liều lượng cụ thể phụ thuộc vào bộ phận sử dụng và mục đích dùng thuốc.

Một số bài thuốc dân gian chữa bệnh từ bí xanh - Ảnh 1.

Bí xanh.

2. Một số bài thuốc dân gian từ bí xanh

2.1. Bài thuốc lợi tiểu, hỗ trợ giảm phù

Theo Y học cổ truyền, bí xanh có công năng lợi thủy, tiêu thũng. Quả và vỏ bí xanh thường được sử dụng trong các bài thuốc kinh nghiệm dành cho người có biểu hiện tiểu tiện ít, phù nhẹ.

Bài thuốc 1: Bí xanh luộc lấy nước

Nguyên liệu: Bí xanh 200g, nước sạch 1.000ml.

Cách làm: Bí xanh rửa sạch, thái miếng, cho vào nồi cùng nước, đun nhỏ lửa đến khi chín nhừ; ăn phần bí và uống nước luộc trong ngày.

Bài thuốc 2: Bí xanh kết hợp đậu đỏ

Nguyên liệu: Bí xanh 500g, giữ lại phần vỏ đã rửa sạch; đậu đỏ 100g.

Cách làm: Đậu đỏ rửa sạch, ngâm trước khi nấu. Bí xanh thái miếng, cho cả hai nguyên liệu vào nồi, thêm nước vừa đủ, nấu thành canh; ăn phần cái và uống nước canh.

Theo Y học cổ truyền, bí xanh và đậu đỏ đều có công năng lợi thủy, tiêu thũng. Món ăn này được sử dụng trong một số kinh nghiệm dân gian nhằm hỗ trợ cải thiện tình trạng phù nhẹ.

Lưu ý, phù có thể là biểu hiện của bệnh thận, tim, gan. Người bị phù không rõ nguyên nhân, phù tăng nhanh, tiểu ít hoặc khó thở cần đi khám, không tự điều trị bằng các món ăn lợi tiểu.

2.2. Bài thuốc từ hạt bí xanh hỗ trợ giảm ho, hóa đờm

Hạt bí xanh (đông qua tử) có vị ngọt, tính hơi hàn, công năng thanh phế, hóa đàm, bài nùng, được sử dụng trong một số bài thuốc kinh nghiệm về ho có đờm.

Cách dùng theo kinh nghiệm dân gian:

Nguyên liệu: Hạt bí xanh 15g, đường phèn và mật ong lượng vừa đủ.

Cách làm: Hạt bí xanh giã nhỏ, trộn với đường phèn và mật ong, sau đó hòa với nước ấm để uống.

Cách dùng này được lưu truyền với mục đích hỗ trợ làm dịu họng, giảm khó chịu khi ho. Không sử dụng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi. Trẻ ho kéo dài, khó thở hoặc sốt cao cần được thăm khám.

2.3. Món ăn – bài thuốc bí xanh kết hợp cá chép

Bí xanh nấu cá chép là món ăn thanh đạm, cung cấp chất đạm, nước và một số vitamin, khoáng chất.

Nguyên liệu: Bí xanh 300-500g, cá chép khoảng 200g, gừng, hành và gia vị vừa đủ.

Cách làm: Cá chép làm sạch, cắt khúc; bí xanh gọt vỏ, bỏ ruột, thái miếng; cho cá vào nồi nấu chín, thêm bí xanh và gừng, đun đến khi các nguyên liệu chín mềm.

Một số tài liệu dân gian ghi chép món ăn này dành cho người bị phù khi mang thai. Tuy nhiên, phù trong thai kỳ cần được đánh giá y tế, nhất là khi đi kèm tăng huyết áp, đau đầu, nhìn mờ hoặc đau vùng thượng vị. Không tự áp dụng món ăn để điều trị phù thai kỳ.

2.4. Canh cá diếc vỏ bí xanh

Nguyên liệu: Cá diếc 1 con, rửa sạch, đánh vẩy, bỏ lòng cá; vỏ bí xanh 60 gam, hạt ý dĩ 40 gam.

Chế biến: Cho các nguyên liệu vào nồi đun, ăn cả cái lẫn nước, mỗi ngày 1 lần, dùng liền trong 7 ngày.

Tác dụng: Canh cá diếc vỏ bí đao có tác dụng chữa trị chứng thủy thũng cấp tính và mạn tính.

3. Những lưu ý khi sử dụng bí xanh làm thuốc

Bí xanh tương đối lành tính khi được chế biến và sử dụng với lượng thực phẩm thông thường. Tuy nhiên, cần lưu ý:

Người tỳ vị hư hàn: Bí xanh có tính hàn nên người thường xuyên lạnh bụng, đại tiện lỏng, tiêu hóa kém nên hạn chế dùng sống hoặc uống nhiều nước ép; nên chế biến chín. 

Bí xanh có tính xà phòng rất cao nên ngày xưa ở các làng dệt vải người ta đã lợi dụng tính chất này để làm sạch và tẩy trắng sợi. Vì vậy nếu ăn sống bí đao hoặc uống nước bí đao sống sẽ không tốt cho hệ thống tiêu hóa. 

Người mắc bệnh thận: Người suy thận, phù do bệnh thận hoặc phải hạn chế lượng nước, kali cần hỏi ý kiến bác sĩ về chế độ ăn; không tự ý sử dụng bài thuốc lợi tiểu. 

Người mắc đái tháo đường: Bí xanh có thể dùng trong chế độ ăn lành mạnh, ít năng lượng, nhưng không phải thuốc điều trị hạ đường huyết. Người bệnh không tự ý giảm hoặc ngừng thuốc. 

Phụ nữ mang thai, cho con bú: Có thể sử dụng bí xanh như thực phẩm thông thường nếu phù hợp với chế độ ăn, nhưng không tự ý dùng bài thuốc có liều lượng dược liệu cao. 

Vệ sinh, chế biến: Chọn quả tươi, không dập nát, rửa sạch trước khi chế biến. Không nên uống nước ép để lâu ở nhiệt độ phòng vì nguy cơ nhiễm khuẩn.

Một số bài thuốc còn phối hợp bí xanh với hoàng liên, phục linh, ý dĩ, râu ngô, kim ngân hoa. Việc phối hợp các vị thuốc cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe và nguyên tắc biện chứng luận trị của Y học cổ truyền, không nên tự ý áp dụng theo công thức truyền miệng.

Bí xanh vừa là thực phẩm quen thuộc, vừa là dược liệu có công năng thanh nhiệt, sinh tân, lợi thủy, tiêu thũng theo Y học cổ truyền. Tuy nhiên, những công dụng được ghi chép trong y thư và kinh nghiệm dân gian không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị đã được chứng minh bằng nghiên cứu lâm sàng. Người dân nên sử dụng bí xanh trong chế độ ăn cân đối; nếu muốn dùng làm thuốc hỗ trợ điều trị bệnh, cần tham khảo ý kiến thầy thuốc.

Bài viết mang tính chất tham khảo.

Một số bài thuốc dân gian chữa bệnh từ bí xanh - Ảnh 3.Bí xanh ngon, bổ dưỡng nhưng 4 nhóm người nên tránh

SKĐS - Dù được coi là thực phẩm giải nhiệt mùa hè nhưng bí xanh lại ẩn chứa những tác dụng phụ nếu sử dụng sai cách. Dưới đây là 4 nhóm người cần thận trọng với bí xanh.

Hội Đông Y Hưng Yên
Ý kiến của bạn
Tags: