Shield AI lần đầu công bố X-BAT vào năm 2025. Kể từ đó, thiết kế của máy bay đã trải qua nhiều thay đổi đáng kể. Tại triển lãm Sea-Air-Space 2026 do Liên đoàn Hải quân Mỹ tổ chức hồi tháng 4, công ty trưng bày mô hình X-BAT tỷ lệ 1:2, qua đó hé lộ diện mạo mới của mẫu máy bay này.
Hình ảnh đầu tiên về UAV chiến đấu X-BAT. (Video: SA)
Thay đổi dễ nhận thấy nhất nằm ở hình dáng tổng thể. Thiết kế ban đầu có dạng cánh bay với đường viền cong giống cánh diều, nhưng sau đó được thay thế bằng cấu trúc hình mũi tên, với cạnh trước thẳng và phần thân có độ cong rõ nét hơn.
Nguyên mẫu X-BAT 001 nhìn chung tương đồng với mô hình trưng bày tại triển lãm cũng như những hình ảnh mô phỏng được công bố gần đây, một số chi tiết trên chiếc máy bay thực tế cho thấy thiết kế vẫn đang được điều chỉnh.
Đáng chú ý, vòi phun khí thải có khả năng điều hướng lực đẩy kéo dài đáng kể về phía sau, vượt ra ngoài mép sau của cánh. Trong khi đó, các mô hình và bản dựng trước đây cho thấy bộ phận này được bố trí sâu hơn bên trong phần thân phía sau.
Một điểm khác biệt khác là hai phần phình nổi rõ ở khu vực phía sau thân giữa, nằm đối xứng hai bên sống lưng máy bay. Những chi tiết này chưa từng xuất hiện trên các mô hình hoặc bản vẽ được giới thiệu trước đó. Mỗi phần phình đều có một lỗ nhỏ ở phía trước, trong khi trên đỉnh sống lưng có hai lỗ tròn được che bằng lưới. Bên trong có thể nhìn thấy những chiếc quạt nhỏ.
Theo thông tin công ty từng công bố, vòi phun điều hướng lực đẩy chỉ đảm nhiệm việc kiểm soát chuyển động nghiêng và xoay hướng. Để điều khiển máy bay theo phương ngang, X-BAT sẽ sử dụng luồng khí nén được dẫn tới các động cơ đẩy bố trí trên cánh.
Trên bề mặt phía trên máy bay cũng xuất hiện nhiều đường ghép nối giữa các tấm ốp có góc bo tròn. Đây là điểm khác biệt so với những mô hình trước đó, vốn sử dụng các tấm ốp có cạnh dạng răng cưa.
Người phát ngôn của công ty giải thích rằng X-BAT 001 vẫn chỉ là phương tiện thử nghiệm, do đó thiết kế sẽ tiếp tục được điều chỉnh trong quá trình kiểm tra và hoàn thiện.
Shield AI từng thừa nhận vòi phun trên nguyên mẫu chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về khả năng tàng hình, nhưng cho biết bộ phận này sẽ được cải tiến sau những thử nghiệm ban đầu. Quan sát hình ảnh mới, vòi phun dường như đã được thiết kế tương đối gọn gàng so với giai đoạn phát triển hiện tại, mức độ tàng hình thực tế của máy bay vẫn cần được kiểm chứng.
Các nguyên mẫu ban đầu thường được trang bị thêm nhiều chi tiết phục vụ thử nghiệm, chẳng hạn như ăng-ten hoặc đầu dò dữ liệu khí động học. Một số thiết bị như vậy có thể tiếp tục được lắp đặt trên X-BAT 001 trước khi máy bay bước vào giai đoạn thử nghiệm bay.
Hệ thống đẩy là chìa khóa của khả năng cất hạ cánh thẳng đứng
Một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định khả năng hoạt động của X-BAT là hệ thống đẩy, bao gồm vòi phun điều hướng lực đẩy và các động cơ đẩy phụ trợ.
Thiết kế này tận dụng những nghiên cứu trước đây về vòi phun điều hướng lực đẩy đối xứng trục (AVEN), công nghệ được phát triển từ những năm 1990 cho một nguyên mẫu F-16 thử nghiệm có khả năng điều khiển lực đẩy theo nhiều hướng. Shield AI đã sử dụng một vòi phun thử nghiệm thuộc chương trình này, vốn được lưu trữ trong nhiều thập kỷ, làm một phần trong quá trình phát triển X-BAT.
Khả năng cất cánh và hạ cánh thẳng đứng của máy bay được hình thành từ sự phối hợp giữa hệ thống đẩy với hệ thống dẫn đường, điều khiển và định vị (GNC). Trong đó, Shield AI dự kiến tận dụng kinh nghiệm phát triển dòng máy bay không người lái V-BAT nhỏ hơn, sử dụng động cơ đốt trong và có khả năng cất hạ cánh theo phương thẳng đứng bằng cách dựng thân trên đuôi.
X-BAT không cần hệ thống càng hạ cánh truyền thống, qua đó giảm bớt các yêu cầu về kết cấu và mở rộng khả năng triển khai tại những địa điểm không có đường băng.
Shield AI dự định sử dụng các hệ thống dạng xe kéo để vận chuyển, phóng và thu hồi X-BAT. Những phương tiện này có thể được triển khai trên đất liền hoặc trên các tàu có đủ diện tích boong, giúp máy bay hoạt động mà không cần chiếm nhiều không gian.
Hải quân Mỹ muốn đưa X-BAT lên nhiều loại tàu chiến
Trên biển, Shield AI hình dung các máy bay X-BAT được bố trí trên những phương tiện phóng và thu hồi chuyên dụng, với số lượng có thể lên tới hàng chục chiếc trên cùng một tàu. Các phương tiện này có thể được triển khai trên nhiều loại tàu khác nhau, bao gồm tàu đổ bộ và tàu căn cứ biển viễn chinh.
Điểm đáng chú ý là phương án này cho phép Hải quân Mỹ bổ sung năng lực tác chiến trên không mà không phải dành thêm không gian trên tàu sân bay vốn được sử dụng cho các máy bay có người lái.
Sau khi cất cánh, X-BAT được thiết kế như một nền tảng tác chiến đa nhiệm. Máy bay có thể mang vũ khí bên trong thân để hỗ trợ khả năng tàng hình, đồng thời sử dụng các điểm treo dưới cánh khi cần thiết. Ngoài vũ khí, nó còn có thể mang nhiều loại cảm biến, thiết bị tác chiến điện tử và những hệ thống phục vụ các nhiệm vụ khác nhau.
Shield AI dự kiến sử dụng phần mềm tự hành Hivemind do công ty phát triển để điều khiển X-BAT. Hệ thống này được kỳ vọng giúp máy bay thực hiện nhiệm vụ với mức độ tự chủ cao, giảm sự phụ thuộc vào điều khiển trực tiếp của con người.
Dù sở hữu nhiều tiềm năng, X-BAT vẫn phải vượt qua những thử thách kỹ thuật đáng kể trước khi có thể chứng minh khả năng hoạt động thực tế. Trước đây, một số chương trình phát triển máy bay cất hạ cánh thẳng đứng có thiết kế tương tự đã không đạt được mục tiêu đề ra. Shield AI cũng từng thừa nhận những rủi ro này.
