Tác động trực tiếp của El Nino
Tiết lập Thu 2026 bắt đầu từ ngày 7/8 (25/6 Âm lịch), mở đầu mùa thu theo 24 tiết khí. Nhiều người quan niệm sau khi lập Thu, thời tiết thường mát mẻ, nắng nóng không gay gắt. Tuy nhiên, ngay những ngày đầu lập Thu năm nay, miền Bắc và miền Trung đón đợt nắng nóng trên diện rộng, có nơi nắng nóng gay gắt, trời oi bức, ngột ngạt.
Dù đã bước sang đầu tháng 10, thời kỳ giữa mùa Thu ở miền Bắc nhưng thời tiết những ngày qua vẫn khá nóng, đặc biệt tại Hà Nội và khu vực đồng bằng Bắc Bộ. Những ngày qua ở miền Bắc có nơi nắng nóng 35-37 độ C, đây là mức nhiệt khá cao so với cảm nhận thông thường về thời tiết mùa Thu.
Theo thống kê, từ tháng 9 đến nay, miền Bắc đã ghi nhận 55 giá trị kỷ lục về nhiệt độ; điển hình như tại trạm Yên Châu (Sơn La) và trạm Mường Tè (Lai Châu), đầu tháng 10 vừa qua vẫn xuất hiện nắng nóng gay gắt từ 38 đến 38,3 độ C, vượt giá trị kỷ lục cũ gần 1 độ C.
Từ tháng 9 đến nay, miền Bắc đã ghi nhận 55 giá trị kỷ lục về nhiệt độ. Ảnh: TL
Nền nhiệt trung bình toàn khu vực cao hơn hẳn mọi năm do không khí lạnh xuất hiện ít và hoạt động yếu, trong đó hai đợt không khí lạnh vào ngày 10/9 và 4/10 chỉ làm nhiệt độ giảm nhẹ.
Lý giải về hiện tượng thời tiết bất thường này, ông Nguyễn Văn Hưởng, đại diện Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, nguyên nhân chính là do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino tạo ra khối không khí ổn định bao trùm Bắc Bộ, khiến trời nắng nhiều hơn, đồng thời ngăn cản không khí lạnh dịch chuyển xuống phía nam.
Hiện nay, nhiệt độ mặt nước biển ở vùng Nino 3.4 đã tăng tới 2,4 độ C, dấu hiệu cho thấy El Nino đang tiến tới cường độ mạnh nhất kể từ năm 1950 và dự báo kéo dài đến tháng 3 năm sau, khiến nền nhiệt ở Bắc Bộ tiếp tục cao hơn bình thường.
Cũng theo ông Nguyễn Văn Hưởng, mùa đông năm nay sẽ ấm hơn với nền nhiệt ở Bắc Bộ cao hơn trung bình nhiều năm từ 1 đến 1,5 độ C, các đợt rét đậm, rét hại xuất hiện muộn và ít hơn. Tuy nhiên, mùa đông ấm không đồng nghĩa với việc không xảy ra rét đậm, rét hại, do đó các địa phương và người dân, đặc biệt là khu vực vùng núi cao, cần theo dõi sát dự báo để chủ động bảo vệ sức khỏe, cây trồng và vật nuôi.
Dự báo khoảng đầu tuần tới sẽ có đợt không khí lạnh cường độ trung bình gây mưa và hạ nhiệt miền Bắc xuống mức mát mẻ, còn các đợt rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện vào cuối tháng 12 và đầu tháng 1 tới.
Ứng phó với tác động của El Nino
TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết El Nino mạnh đến rất mạnh thường làm tăng khả năng xuất hiện nhiệt độ cao, nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.
Tuy nhiên, tác động không giống nhau ở mọi khu vực và cũng không nhất thiết xuất hiện đúng lúc El Nino đạt đỉnh. Tại Việt Nam, một số ảnh hưởng đáng kể có thể rõ hơn vào mùa khô và những tháng nóng đầu năm 2027.
Ở miền Bắc, tác động nổi bật của El Nino là nền nhiệt có xu hướng cao hơn trung bình, đặc biệt trong mùa đông. Số đợt rét đậm, rét hại có thể giảm, mùa đông ấm hơn và thời gian rét kéo dài ít hơn. Các đợt không khí lạnh mạnh vẫn có thể xuất hiện trong từng thời điểm, tùy thuộc vào diễn biến của không khí lạnh và những hình thế thời tiết khác.
Trong mùa nóng, miền Bắc tiếp tục có khả năng trải qua những đợt nắng nóng gay gắt. Lượng mưa thiếu hụt trong thời gian dài cũng có thể khiến một số khu vực phát sinh khô hạn, thiếu nước cục bộ, nhất là những nơi phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt.
Trong khi đó, miền Trung và Tây Nguyên cần quan tâm nhiều hơn đến nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Duyên hải Nam Trung Bộ có nhiều khu vực vốn khô hạn, hệ thống sông ngắn và nguồn nước phụ thuộc lớn vào lượng mưa. Tây Nguyên lại có nhu cầu nước cao cho nông nghiệp.
TS Trương Bá Kiên cho biết khi các khoảng thời gian khô kéo dài, độ ẩm đất giảm, lượng nước về sông suối và hồ chứa có thể thấp, gây sức ép lên cây trồng, sản xuất và đời sống. Tình trạng khô nóng kéo dài cũng làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.
Trên phạm vi cả nước, El Nino còn làm thay đổi một số đặc điểm của mùa bão. Số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thường có xu hướng thấp hơn trung bình, nhưng những cơn bão có quỹ đạo hoặc cường độ bất thường vẫn có thể xuất hiện. Mưa lớn cục bộ, dông, lốc, sét, lũ quét và sạt lở cũng vẫn cần được theo dõi trong từng giai đoạn.
Theo TS Trương Bá Kiên, tác động đáng kể của El Nino có thể không xuất hiện ngay vào thời điểm hiện tượng này đạt đỉnh vào cuối năm 2026 mà rõ hơn trong mùa khô và mùa nóng đầu năm 2027. Đây cũng là khoảng thời gian người dân cần chủ động điều chỉnh sinh hoạt để thích ứng với nền nhiệt cao, thời gian khô hạn kéo dài và nhu cầu sử dụng nước, điện có thể tăng.
Với các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, việc chủ động nguồn nước càng có ý nghĩa quan trọng. Người dân có thể tiết kiệm nước trong sinh hoạt và sản xuất, kiểm tra các hệ thống chứa và dẫn nước, đồng thời theo dõi lượng nước tại hồ chứa, sông suối và thông tin về xâm nhập mặn. Đối với sản xuất nông nghiệp, việc điều chỉnh thời vụ, cơ cấu cây trồng hoặc phương án tưới tiêu theo tình hình nguồn nước cũng giúp giảm áp lực trong những giai đoạn khô hạn kéo dài.
