Nhận diện sự dồn nén cảm xúc tuổi 13 sau vụ học sinh đánh người thân

Từ mâu thuẫn bộc phát đến hành vi lệch chuẩn

Theo báo cáo chính thức từ Sở GD&ĐT tỉnh An Giang, sự việc xảy ra đối với em V.M.T. (học sinh lớp 7, Trường THCS Hùng Vương, đặc khu Phú Quốc). Trước đó, ngày 13/9, chị N.T.Q.N. (mợ của em T.) cho rằng T. lấy điện thoại của con mình nên đã phản ánh với người thân trong gia đình. Đến sáng 15/9, khi mẹ của em T. gặp chị N. để làm rõ bằng chứng nghi ngờ, giữa hai bên đã xảy ra tranh cãi do mâu thuẫn gia đình tích tụ từ trước.

Nghe tin mình bị nghi ngờ lấy trộm điện thoại, đồng thời bực tức khi thấy chị N. đánh mẹ mình, em T. đã xông tới dùng tay siết cổ, liên tục đánh, đá vào người chị N. dù được người lớn xung quanh can ngăn.

Qua làm việc với cơ quan chức năng, em T. thừa nhận hành vi sai trái, xuất phát từ sự bực tức và không kiềm chế được cảm xúc bộc phát nhất thời. Em T. đã nhận thức được lỗi sai, hứa sửa sai và cam kết sẽ nhờ người lớn, thầy cô hoặc cơ quan chức năng hỗ trợ nếu gặp các tình huống tương tự.

Về phía nhà trường và địa phương, các cơ quan ban ngành đã tổ chức giải thích, giáo dục giúp em T. hiểu rõ vi phạm, động viên em tiếp tục nỗ lực học tập. Hiệu trưởng nhà trường cùng chính quyền địa phương yêu cầu phụ huynh nâng cao trách nhiệm, quan tâm sát sao hơn đến tâm lý con em, tránh để mâu thuẫn người lớn làm ảnh hưởng đến học sinh. Đồng thời, Công an địa phương khuyến cáo cộng đồng không lan truyền đoạn clip liên quan và sẽ xử lý nghiêm các hành vi xuyên tạc, xâm phạm đến tâm lý đứa trẻ.

Dù sự việc xuất phát từ mâu thuẫn bộc phát và em T. đã nhận ra lỗi sai, nhưng dưới góc độ tâm lý học đường, hành vi bạo lực ở lứa tuổi với những biến động sinh lý này là bài học sâu sắc cho gia đình và nhà trường.

Khi năng lực quản lý cảm xúc chưa kịp hoàn thiện

Giai đoạn 12-13 tuổi đánh dấu sự thay đổi đồng thời về sinh học, cảm xúc và các mối quan hệ xã hội. Ở lứa tuổi này, các hệ thống thần kinh liên quan đến cảm xúc, phần thưởng và sự nhạy cảm với kích thích xã hội hoạt động rất mạnh. Trong khi đó, năng lực điều hành như kiểm soát xung động, cân nhắc hậu quả và điều chỉnh cảm xúc vẫn đang trong quá trình tiếp tục phát triển.

Nhu cầu tự chủ, mong muốn được đối xử như người có tiếng nói và được tôn trọng ở độ tuổi này tăng lên rõ rệt. Khi cảm thấy bị kiểm soát, xúc phạm, coi thường hoặc đối xử bất công, phản ứng chống đối của trẻ thường rất mạnh mẽ. Mặt khác, khả năng gọi tên và diễn đạt cảm xúc của trẻ chưa tương xứng với cường độ cảm xúc trải nghiệm, khiến sự bực tức dễ bùng phát trực tiếp thành hành vi bạo lực.

Dù vậy, dậy thì không phải là nguyên nhân trực tiếp bào chữa cho bạo lực. Phần lớn trẻ 12–13 tuổi không có hành vi tấn công nguy hiểm người khác. Khi một hành vi nghiêm trọng xuất hiện, cộng đồng cần nhìn nhận tổng thể các yếu tố tác động trước khi đưa ra đánh giá.

Ranh giới giữa chữa lành và bao biện

Trước các luồng dư luận trái chiều, cần phân biệt rõ giữa việc tìm nguyên nhân để giải thích và việc biện minh cho hành vi sai trái. Tìm nguyên nhân là tìm hiểu xem trẻ đã trải qua những gì, thiếu hụt kỹ năng nào, môi trường gia đình và xã hội có yếu tố nào kích hoạt để từ đó đưa ra giải pháp giáo dục, hỗ trợ phù hợp. Trong khi đó, biện minh là dùng nguyên nhân để dung túng cho cái sai.

Thông điệp đúng đắn nhất cần phát đi lúc này là: Hành vi bạo lực là hoàn toàn không thể chấp nhận, nhưng đứa trẻ vi phạm vẫn cần được giáo dục, hướng dẫn và hỗ trợ để sửa sai.

Trẻ cần hiểu rất rõ rằng siết cổ, đánh, đá người khác là hành vi nguy hiểm, không được phép thực hiện trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Đồng thời, người lớn phải hướng dẫn trẻ các phương thức ứng xử khác để giải tỏa tổn thương hoặc cảm giác bị đối xử bất công. Việc công kích, làm nhục đứa trẻ trên mạng xã hội chỉ tạo thêm áp lực tâm lý nặng nề lên danh tính đang hình thành của trẻ, nhất là khi thông tin trên không gian mạng có thể bị lưu giữ kéo dài. Cộng đồng nên dừng chia sẻ clip gốc và ngừng biến đứa trẻ thành đối tượng bị "hành hình" trên mạng để bảo vệ quyền lợi của trẻ vị thành niên.

Giải pháp can thiệp và nhận diện tín hiệu sớm

Sau sự việc này, gia đình và nhà trường cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ để thực hiện các bước can thiệp nhằm bảo đảm an toàn, ổn định tâm lý và thay đổi hành vi cho trẻ. Cần chủ động giảm tiếp xúc trong các tình huống dễ kích hoạt xung đột, không thẩm vấn hay dồn ép khi cảm xúc của trẻ đang ở mức cao.

Khi thực hiện đánh giá tâm lý, cần nhìn nhận toàn diện về lịch sử xung đột, quan hệ gia đình, bạn bè, môi trường học tập, việc sử dụng mạng xã hội và các trải nghiệm tổn thương. Trong trường hợp cần thiết, nên có sự tham gia của chuyên gia tâm lý học đường hoặc bác sĩ tâm thần nhi khoa. Sau khi trẻ đã ổn định về mặt cảm xúc, người lớn mới tiến hành giáo dục về trách nhiệm, hướng dẫn phục hồi và thống nhất quy tắc ứng xử.

Phụ huynh không nên chờ đến khi trẻ bùng nổ hành vi mới bắt đầu chú ý. Hãy chủ động quan sát những thay đổi kéo dài hoặc đột ngột ở con em mình như: cáu gắt bất thường, thu mình, né tránh giao tiếp, xáo trộn giấc ngủ hoặc ăn uống, giảm hứng thú học tập, né tránh một người hoặc một địa điểm cụ thể, thường xuyên cho rằng "không ai hiểu mình", hoặc có phản ứng quá mạnh trước những việc nhỏ.

Sự thay đổi kéo dài làm suy giảm sinh hoạt hằng ngày chính là tín hiệu bất ổn tâm lý cần được gia đình và nhà trường chủ động tháo gỡ sớm, tránh để tích tụ thành những khủng hoảng đáng tiếc.

Siết chặt lá chắn liên ngành ngăn chặn bạo lực học đường từ gốc

SKĐS - Trước những diễn biến phức tạp của nạn bạo lực học đường, một cơ chế ứng phó liên ngành vừa chính thức được kích hoạt. Giải pháp này hướng tới việc chủ động phát hiện sớm, ngăn chặn từ gốc và xử lý vụ việc trên tinh thần giáo dục, nhân văn.