Nhiều người nhận thấy sau khi tăng cân, họ chỉ cần đi bộ một đoạn ngắn đã thở dốc, leo vài tầng cầu thang đã mỏi chân và cả ngày lúc nào cũng thấy uể oải, buồn ngủ. Cảm giác này không đơn thuần là do tâm lý hay do thiếu vận động trong một thời gian. Khi lượng mỡ cơ thể tăng cao, sẽ tác động lên nhiều cơ quan theo những cơ chế khác nhau, khiến người thừa mỡ dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi kéo dài mà không rõ nguyên nhân.
1. Cơ bắp phải gánh nặng hơn
Khi mỡ cơ thể tăng, mỗi cử động thường ngày như đi lại, đứng lên ngồi xuống hay leo cầu thang đều đòi hỏi nhiều sức lực hơn trước. Cơ bắp phải làm việc vất vả hơn để di chuyển một cơ thể nặng nề hơn nên nhanh mỏi.
Cảm giác mệt mỏi này lại khiến nhiều người ngại vận động. Khi ít vận động, khối cơ giảm dần theo thời gian, tỷ lệ mỡ trong cơ thể tăng thêm, càng dễ mệt hơn trước. Vòng luẩn quẩn này không chỉ xảy ra ở người béo phì rõ rệt. Ngay cả những người có cân nặng không tăng nhiều nhưng tỷ lệ mỡ cao và khối cơ thấp cũng có thể rơi vào tình trạng tương tự.
Tư thế sai cũng góp phần làm cơ thể nhanh xuống sức. Khi một người đi lại trong tư thế khom lưng, rụt cổ hoặc thân người không vững, một số nhóm cơ phải làm việc quá mức để giữ thăng bằng. Hậu quả là vùng vai gáy dễ bị mỏi, và người đó nhanh mệt hơn khi đi bộ.
Khi lượng mỡ trong cơ thể tăng cao, tác động lên nhiều cơ quan theo những cơ chế khác nhau, khiến người thừa mỡ dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi. Ảnh minh họa pexels.
2. Mỡ thừa gây viêm mạn tính và kháng insulin
Mô mỡ, nhất là mỡ nội tạng tích tụ ở vùng bụng, không chỉ là nơi dự trữ năng lượng. Mô mỡ còn tiết ra các chất gây viêm có tên là cytokine. Khi lượng mỡ tích tụ nhiều, cơ thể rơi vào trạng thái viêm ở mức độ nhẹ nhưng kéo dài. Các chất gây viêm này có thể tác động lên não, và chúng được cho là có liên quan đến cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ ở người thừa cân.
Thừa mỡ cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng kháng insulin. Khi bị kháng insulin, các tế bào trong cơ thể sử dụng đường trong máu kém hiệu quả, dù lượng đường trong máu vẫn đầy đủ. Theo một nghiên cứu của các nhà khoa học Đại học Pennsylvania (Mỹ), tình trạng buồn ngủ và mệt mỏi rất phổ biến ở những bệnh lý liên quan đến kháng insulin, chẳng hạn hội chứng buồng trứng đa nang. Tình trạng này cũng thường gặp ở những người ít vận động.
3. Rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là ngưng thở khi ngủ
Béo phì là yếu tố nguy cơ hàng đầu của hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. Khi mỡ tích tụ quanh cổ và vùng đường hô hấp trên, đường thở dễ bị xẹp lại trong lúc ngủ. Người bệnh vì thế ngừng thở từng đợt, nồng độ oxy trong máu giảm và liên tục bị thức giấc trong đêm mà bản thân không hề nhận ra. Giấc ngủ bị chia cắt khiến người bệnh sáng dậy vẫn thấy mệt và thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày.
Tuy nhiên, ngưng thở khi ngủ không phải là nguyên nhân duy nhất. Một tổng quan đăng trên tạp chí Sleep cho thấy những người béo phì không mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ vẫn có tỷ lệ buồn ngủ ban ngày cao hơn người có cân nặng bình thường. Các tác giả cho rằng hiện tượng này liên quan đến các cơ chế nội tiết, chuyển hóa và tình trạng viêm trong cơ thể. Đáng chú ý, ở nhiều người, tình trạng buồn ngủ cải thiện rõ rệt sau khi họ giảm được cân.
4. Yếu tố tâm lý
Tình trạng buồn ngủ ban ngày ở người thừa cân chủ yếu liên quan đến rối loạn chuyển hóa, trong khi cảm giác mệt mỏi lại liên quan nhiều hơn đến căng thẳng tâm lý. Áp lực công việc, lo âu hay trầm cảm đều có thể khiến một người luôn thấy kiệt sức. Thói quen dùng điện thoại và máy tính liên tục cũng khiến não bộ không được nghỉ ngơi, và cơ thể vì thế càng thêm mệt mỏi.
5. Làm gì để giảm mỡ cơ thể?
Biện pháp quan trọng nhất là giảm mỡ nhưng vẫn giữ được khối cơ. Người thừa cân nên kết hợp chế độ ăn uống hợp lý với vận động đều đặn, trong đó có cả các bài tập sức mạnh để duy trì cơ bắp. Mỗi bữa ăn nên có đủ đạm từ thịt nạc, cá, trứng hoặc đậu phụ, và lượng thức ăn trong ngày nên được chia đều thành 3 bữa thay vì bỏ bữa.
Bên cạnh đó, nên điều chỉnh nhịp sinh hoạt bằng cách thức dậy vào một giờ cố định, tiếp xúc với ánh nắng buổi sáng và ăn uống đúng giờ. Khi làm việc trong thời gian dài, việc đứng dậy nghỉ ngắn định kỳ cũng giúp cơ thể bớt uể oải.
Để có giấc ngủ sâu, nên ăn tối xong trước giờ ngủ khoảng 3 tiếng và hạn chế dùng điện thoại, máy tính trước khi lên giường. Tắm nước ấm trước khi ngủ khoảng 1 - 2 tiếng cũng là một cách giúp cơ thể thư giãn. Khi đi bộ, người thừa cân nên giữ thân người thẳng, thả lỏng vai, bước chân ra từ hông và vung tay nhịp nhàng theo bước chân để giảm gánh nặng cho các nhóm cơ.
Tình trạng mệt mỏi kéo dài cũng có thể là dấu hiệu của các bệnh lý khác như thiếu máu, suy giáp, đái tháo đường hay trầm cảm... vì vậy, không nên chủ quan cho rằng mình mệt chỉ vì tăng cân.
