Thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn, thịt cừu… là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình. Tuy nhiên, nguy cơ sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào việc có ăn thịt đỏ hay không mà còn liên quan đến lượng tiêu thụ, loại thịt, cách chế biến và tổng thể chế độ ăn.
1. Vì sao thịt đỏ có liên quan đến ung thư?
Cơ chế chính xác vẫn đang được nghiên cứu. Một số cơ chế được đề cập gồm tác động của sắt heme, các hợp chất hình thành trong quá trình chế biến ở nhiệt độ cao và những thay đổi trong hệ vi sinh đường ruột.
Sắt heme có nhiều trong thịt đỏ và có khả năng thúc đẩy hình thành một số hợp chất có thể gây tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa trong những điều kiện nhất định.
Trong khi đó, thịt được chế biến ở nhiệt độ rất cao như nướng, quay, chiên hoặc để cháy xém có thể hình thành các hợp chất như amin dị vòng (HCA) và hydrocarbon thơm đa vòng (PAH). Một số chất trong nhóm này có khả năng gây tổn thương DNA và được quan tâm về nguy cơ ung thư.
Đối với thịt chế biến sẵn, quá trình ướp muối, lên men, hun khói hoặc sử dụng các phương pháp bảo quản khác có thể tạo ra hoặc làm tăng sự hiện diện của một số hợp chất liên quan đến nguy cơ ung thư.
Các nhà nghiên cứu xếp thịt đỏ vào nhóm có thể gây ung thư cho người. Việc phân loại này phản ánh mức độ chắc chắn của bằng chứng về khả năng gây ung thư, không có nghĩa thịt đỏ nguy hiểm tương đương với thuốc lá hoặc mọi người ăn thịt đỏ đều mắc ung thư.
Thịt đỏ không phải thực phẩm cần loại bỏ hoàn toàn. Ảnh: TL
2. Ung thư đại trực tràng và thịt đỏ có liên quan đến nhau
Trong các bệnh ung thư được nghiên cứu, mối liên quan giữa tiêu thụ thịt đỏ, đặc biệt thịt chế biến sẵn, với ung thư đại trực tràng là đáng chú ý nhất.
Theo nghiên cứu, cứ tiêu thụ thêm khoảng 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày có liên quan với mức tăng khoảng 18% nguy cơ ung thư đại trực tràng. Với thịt đỏ, mức tăng nguy cơ được IARC ước tính khoảng 17% cho mỗi 100g tiêu thụ thêm mỗi ngày.
Đây là nguy cơ tương đối ở cấp độ quần thể, không phải dự báo một cá nhân ăn lượng thịt trên sẽ chắc chắn mắc ung thư. Nguy cơ thực tế còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi, tiền sử gia đình, cân nặng, hoạt động thể chất, hút thuốc, uống rượu, chế độ ăn và nhiều yếu tố khác.
Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên quan giữa tiêu thụ nhiều thịt đỏ hoặc thịt chế biến sẵn với một số ung thư khác như ung thư tuyến tụy, tuyến tiền liệt, dạ dày, phổi hoặc vú. Tuy nhiên, mức độ bằng chứng không đồng đều và chưa thể khẳng định thịt đỏ là nguyên nhân trực tiếp của tất cả các bệnh ung thư này.
Vì vậy, khi tư vấn dinh dưỡng, không nên đưa ra danh sách dài các loại ung thư rồi quy kết trực tiếp cho việc ăn thịt đỏ. Điều quan trọng hơn là xây dựng chế độ ăn cân đối, đa dạng và hạn chế những thực phẩm đã được xác định có liên quan rõ ràng đến nguy cơ bệnh.
3. Ăn thịt đỏ thế nào để giảm nguy cơ?
Không có ngưỡng tiêu thụ thịt đỏ được xem là "an toàn tuyệt đối" đối với nguy cơ ung thư. Nhiều tổ chức y tế khuyến nghị hạn chế thịt đỏ và thay thế một phần bằng các nguồn protein khác.
Các khuyến nghị cho thấy nếu ăn thịt đỏ, nên giới hạn ở mức khoảng 18 ounce (tương đương khoảng 510g) mỗi tuần, đồng thời hạn chế hoặc tránh thịt chế biến sẵn.
Trong thực tế, nên ưu tiên cá, thịt gia cầm, đậu phụ, các loại đậu và hạt; tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ. Khi ăn thịt đỏ, nên chọn phần nạc, kiểm soát khẩu phần và ưu tiên luộc, hấp, hầm thay vì thường xuyên chiên, nướng ở nhiệt độ cao hoặc để thịt cháy khét.
Tóm lại: Thịt đỏ không phải thực phẩm cần loại bỏ hoàn toàn. Điều đáng lưu ý là lượng ăn, tần suất sử dụng, cách chế biến và sự cân đối của toàn bộ chế độ ăn. Đặc biệt, hạn chế thịt chế biến sẵn, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên và tầm soát ung thư đại trực tràng đúng khuyến cáo là những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
