Thuốc nhỏ hoặc xịt mũi là những loại thuốc phổ biến, dễ dàng được mua tại các Nhà thuốc với nhiều mục đích khác nhau: giúp làm sạch, chống viêm, làm thông mũi rất nhanh. Dùng đúng loại, đúng chỉ định và đúng thời gian giúp hạn chế tác dụng không mong muốn.
1. Thuốc nhỏ mũi, xịt mũi có những loại nào?
Dưới góc độ tai mũi họng, có thể chia thành một số nhóm thường gặp.
- Dung dịch nước muối sinh lý 0.9% giúp làm ẩm, làm loãng và rửa trôi dịch nhầy, bụi bẩn; nước muối ưu trương (nồng độ muối cao hơn 0.9%) ngoài tác dụng vệ sinh mũi còn có tác dụng chống ngạt, giảm phù nề niêm mạc mũi.
- Thuốc co mạch như xylometazoline, oxymetazoline, naphazoline… làm giảm ngạt mũi nhanh bằng cách co mạch ở niêm mạc mũi;
- Thuốc xịt corticoid như budesonide, mometasone, fluticasone… giúp kiểm soát viêm, thường dùng trong viêm mũi dị ứng hoặc một số bệnh lý mũi xoang;
- Thuốc kháng histamin xịt mũi (azelastine) có thể giảm triệu chứng chảy mũi, hắt hơi ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.
Ngoài ra còn có thuốc phối hợp và thuốc nhỏ mũi chứa kháng sinh (ví dụ Mepoly, Ospay Neo, Hadocort…). Đây không phải lựa chọn dùng thường quy cho mọi trường hợp chảy mũi, ngạt mũi nên cần xác định đúng nguyên nhân và dùng theo hướng dẫn chuyên môn từ Bác sĩ.
ThS. BS. Vũ Văn Tiến
2. Bị ngạt, chảy mũi thì nên chọn loại nào?
Cần dựa vào triệu chứng và nguyên nhân. Nước muối có thể hỗ trợ vệ sinh mũi. Nếu hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong tái diễn, người bệnh có thể bị viêm mũi dị ứng và bác sĩ sẽ cân nhắc thuốc điều trị phù hợp. Thuốc co mạch chỉ giúp thông mũi tạm thời, không điều trị nguyên nhân gây ngạt mũi.
Ngạt mũi kéo dài hoặc tái đi tái lại, ngạt lệch một bên, chảy mũi mùi hôi hay lẫn máu, đau vùng mặt hoặc sốt là những lý do nên đi khám thay vì tự đổi thuốc hoặc phối hợp nhiều loại để điều trị.
3. Thuốc nào có thể tự dùng, thuốc nào cần bác sĩ kê đơn?
Dung dịch nước muối dạng lọ nhỏ hoặc đóng chai, dùng đúng hướng dẫn, thường phù hợp để tự chăm sóc mũi. Với thuốc co mạch thông mũi, dù một số sản phẩm có thể mua tại nhà thuốc, người dùng vẫn cần đọc kỹ nhãn, dùng đúng độ tuổi phù hợp (đặc biệt lưu ý với trẻ dưới 6 tuổi) và không vượt quá thời gian khuyến cáo (từ 5-7 ngày).
Các nhóm thuốc cần Bác sĩ kê đơn: thuốc corticoid, kháng histamin xịt mũi, thuốc phối hợp và đặc biệt thuốc nhỏ mũi kháng sinh cần được lựa chọn đúng chỉ định; không tự dùng kháng sinh khi chưa được khám hoặc tư vấn.
4. Có thể dùng thuốc co mạch thông mũi trong bao lâu?
Chỉ nên dùng ngắn ngày và theo đúng hướng dẫn của sản phẩm. Với nhiều thuốc chứa xylometazoline hoặc oxymetazoline, thời gian thường được giới hạn khoảng 5-7 ngày liên tục; một số nhãn thuốc quy định thời gian ngắn hơn. Người bệnh không nên tự tăng số lần xịt hoặc kéo dài ngày dùng nếu vẫn nghẹt mũi.
Dùng lâu hơn khuyến cáo có thể khiến ngạt mũi tái phát hoặc nặng hơn khi thuốc hết tác dụng, dẫn đến tình trạng viêm mũi do thuốc. Đây là tình trạng "nghiện" thuốc, người bệnh phải có thuốc co mạch mới thở được qua mũi và số lần sử dụng ngày càng tăng theo thời gian khiến việc điều trị cai thuốc rất khó khăn. Nếu mũi vẫn ngạt sau đợt dùng ngắn ngày, người bệnh cần đi khám tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục dùng thuốc.
5. Thuốc xịt corticoid có dùng lâu dài được không?
Thuốc xịt corticoid khác với thuốc co mạch: thuốc không làm thông mũi tức thì, mà cần dùng đều đặn theo hướng dẫn để kiểm soát viêm. Khi có chỉ định, thuốc có thể được dùng trong một khoảng thời gian để điều trị viêm mũi dị ứng (1 tháng – 12 tháng hoặc kéo dài hơn), viêm xoang cấp; thời gian cụ thể tùy theo bệnh và đáp ứng với thuốc, người bệnh cần được bác sĩ khám lại và đánh giá hiệu quả điều trị và tư vấn tiếp.
Tác dụng phụ thường gặp là khô, rát hoặc chảy máu mũi. Người bệnh tự dùng thuốc xịt mũi corticoid kéo dài có thể dẫn đến suy tuyến thượng thận gây mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, sạm da…
Thông điệp của bác sĩ: Không phải thuốc nào nhỏ hoặc xịt vào mũi cũng dùng tùy ý. Nước muối chủ yếu hỗ trợ làm sạch; thuốc co mạch chỉ dùng ngắn ngày; thuốc điều trị dị ứng hoặc viêm cần chọn đúng bệnh và dùng đúng cách. Người sử dụng cần lưu ý đọc rõ nhãn thuốc, không dùng chung thuốc của người khác và hỏi nhân viên y tế khi chưa rõ thành phần hoặc thời gian sử dụng.
