Tỏi là gia vị quen thuộc trong nhiều nền ẩm thực. Ngoài khả năng tạo mùi vị đặc trưng, tỏi còn chứa các hợp chất sulfur, trong đó có allicin – chất được hình thành khi tỏi được cắt, băm hoặc nghiền. Nhiều nghiên cứu đã tìm hiểu tác động của tỏi đối với sức khỏe, nhưng mức độ bằng chứng khác nhau tùy từng lợi ích. Tuy nhiên, không phải lợi ích nào cũng đã được chứng minh rõ ràng trên người.
Tỏi hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Tỏi không chỉ dùng để tăng hương vị cho nhiều món ăn yêu thích mà còn mang lại một số lợi ích cho sức khỏe.
Tác động của tỏi đối với tim mạch là một trong những hướng được nghiên cứu nhiều nhất. Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH), chế phẩm bổ sung tỏi có thể giúp giảm nhẹ cholesterol toàn phần và cholesterol LDL (cholesterol có hại) ở người có cholesterol cao. Bằng chứng hạn chế cũng cho thấy các chế phẩm này có thể giúp hạ huyết áp ở người bị tăng huyết áp.
Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào dạng chế phẩm và tình trạng sức khỏe của từng người. Những kết quả này không có nghĩa là ăn thêm nhiều tỏi sẽ phòng ngừa bệnh tim mạch hoặc thay thế thuốc điều trị.
Tỏi phù hợp hơn khi được sử dụng như một loại gia vị trong chế độ ăn cân đối, kết hợp với vận động thường xuyên và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Một số nghiên cứu về chế phẩm bổ sung tỏi ghi nhận khả năng giảm nhẹ đường huyết ở người mắc đái tháo đường. Tuy nhiên, chưa đủ bằng chứng để coi tỏi là biện pháp điều trị hoặc kiểm soát đường huyết độc lập. Tác dụng của chế phẩm bổ sung cũng không đồng nghĩa với hiệu quả tương tự khi sử dụng tỏi trong bữa ăn.
Người mắc đái tháo đường vẫn cần duy trì chế độ ăn phù hợp, vận động và sử dụng thuốc theo chỉ định. Không nên tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc để thay bằng tỏi hay viên bổ sung tỏi.
Chứa các hợp chất chống oxy hóa
Tỏi chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học, trong đó một số được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa. Các chất chống oxy hóa có vai trò hạn chế tác động của stress oxy hóa - tình trạng mất cân bằng giữa các gốc tự do và khả năng kiểm soát chúng của cơ thể.
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cũng tìm hiểu tác động của các hợp chất trong tỏi đối với quá trình viêm và bảo vệ tế bào. Tuy nhiên, những kết quả này chưa đủ để kết luận rằng ăn tỏi giúp phòng ngừa Alzheimer hoặc các bệnh mạn tính cụ thể.
Tác động đến sức khỏe đường ruột
Một số hợp chất trong tỏi được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột. Hệ vi sinh này gồm nhiều loại vi khuẩn và vi sinh vật khác, có liên quan đến quá trình tiêu hóa và hoạt động của hệ miễn dịch.
Dù vậy, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định ăn tỏi trực tiếp cải thiện sức khỏe đường ruột ở người. Để duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh, nên kết hợp nhiều loại rau quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ trong chế độ ăn. Tỏi có thể góp phần tạo hương vị cho các món ăn này.
Nên ăn tỏi thế nào?
Tỏi có thể được thêm vào món xào, súp, món hầm, nước chấm, nước sốt hoặc dùng để ướp cá và thịt. Không có mức ăn tỏi cụ thể được khuyến nghị chung cho tất cả mọi người nhằm phòng bệnh, vì vậy không cần ép bản thân ăn tỏi sống hoặc tăng lượng tỏi để tìm kiếm lợi ích sức khỏe.
Khi tỏi được băm hoặc nghiền, enzyme alliinase xúc tác quá trình chuyển đổi alliin thành allicin. Để tỏi đã nghiền hoặc băm nghỉ một thời gian ngắn trước khi nấu có thể tạo điều kiện cho quá trình hình thành allicin diễn ra. Tuy nhiên, lượng hợp chất còn lại sau khi nấu phụ thuộc vào cách chế biến và mức gia nhiệt.
Tỏi sống có thể gây ợ nóng, đau bụng hoặc đầy hơi ở một số người, nhất là người có đường tiêu hóa nhạy cảm. Nếu ăn tỏi sống khiến cơ thể khó chịu, nên giảm lượng dùng hoặc chuyển sang tỏi đã nấu chín.
Ai cần thận trọng khi dùng tỏi?
Tỏi được sử dụng với lượng thông thường trong thực phẩm nhìn chung an toàn đối với phần lớn mọi người. Tuy nhiên, viên bổ sung tỏi có thể gây tác dụng phụ và tương tác với một số loại thuốc.
Người đang dùng thuốc chống đông máu, aspirin hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu cần trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng chế phẩm bổ sung tỏi do nguy cơ chảy máu. Người chuẩn bị phẫu thuật cũng nên thông báo cho nhân viên y tế về các sản phẩm bổ sung đang dùng.
Tỏi là gia vị dễ sử dụng và chứa các hợp chất được quan tâm trong nghiên cứu dinh dưỡng. Cách phù hợp nhất là dùng tỏi với lượng vừa phải trong chế độ ăn đa dạng, thay vì xem tỏi như một phương pháp phòng hoặc chữa bệnh.
