Trẻ dùng thiết bị điện tử sớm có thể chậm phát triển ngôn ngữ

Cách phân biệt chậm nói và chậm phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ

SKĐS - Chậm nói ở trẻ nhỏ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ yếu tố môi trường đến các vấn đề liên quan phát triển ngôn ngữ. Việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời đóng vai trò quan trọng, giúp trẻ tránh được những ảnh hưởng lâu dài tới khả năng giao tiếp và học tập.

Việc trẻ nhỏ sử dụng điện thoại, máy tính bảng, tivi quá nhiều có thể làm giảm thời gian tương tác trực tiếp với cha mẹ và người chăm sóc. Đây là một trong những yếu tố có liên quan đến khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ, nhất là khi thời gian sử dụng màn hình thay thế cho trò chuyện, đọc sách và vui chơi tương tác.

1. Màn hình có thể làm giảm cơ hội giao tiếp của trẻ

Trong những năm đầu đời, trẻ học ngôn ngữ chủ yếu thông qua nghe, quan sát, bắt chước và tương tác với những người xung quanh. Khi cha mẹ trò chuyện, đặt câu hỏi, đáp lại âm thanh hoặc cử chỉ của trẻ, não bộ có thêm nhiều cơ hội tiếp nhận và xử lý ngôn ngữ.

Ngược lại, nếu trẻ dành nhiều thời gian một mình trước điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi, thời gian dành cho trò chuyện, chơi cùng cha mẹ, đọc sách và khám phá môi trường thực tế có thể bị thu hẹp. Một số nghiên cứu cho thấy thời gian sử dụng màn hình nhiều hơn có liên quan đến kỹ năng ngôn ngữ thấp hơn ở trẻ nhỏ. Trong khi đó, việc cùng xem những nội dung phù hợp với người chăm sóc và có sự tương tác trong quá trình sử dụng màn hình có thể đem lại lợi ích nhất định cho phát triển ngôn ngữ.

Do đó, vấn đề không chỉ nằm ở việc trẻ có xem màn hình hay không mà còn phụ thuộc vào thời lượng, nội dung, độ tuổi sử dụng và việc trẻ có được người lớn đồng hành hay không.

Theo khuyến nghị, trẻ dưới 1 tuổi không nên có thời gian sử dụng màn hình; trẻ 1 tuổi cũng không được khuyến nghị sử dụng màn hình. Trẻ 2 tuổi và trẻ 3 - 4 tuổi nên giới hạn thời gian hoạt động tĩnh trước màn hình không quá 1 giờ/ngày, trong đó càng ít càng tốt. Các chuyên gia đồng thời khuyến khích cha mẹ dành thời gian đọc sách, kể chuyện và tương tác trực tiếp với trẻ.

2. Không nên nhầm lẫn chậm nói với rối loạn phổ tự kỷ

Một vấn đề cần được phụ huynh hiểu đúng là việc xem điện thoại, tivi không được xem là nguyên nhân gây rối loạn phổ tự kỷ.

Các nghiên cứu về mối liên quan giữa thời gian sử dụng màn hình và rối loạn phổ tự kỷ hiện vẫn cho kết quả chưa thống nhất. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa thời gian sử dụng màn hình nhiều và các biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ. Tuy nhiên, phần lớn là các nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định màn hình gây ra rối loạn phổ tự kỷ. Thậm chí, trẻ có những đặc điểm phát triển khác biệt cũng có thể có xu hướng sử dụng màn hình nhiều hơn.

Vì vậy, không nên quy kết rằng trẻ chậm nói, ít giao tiếp hoặc có hành vi bất thường chỉ vì xem điện thoại, tivi. Đồng thời, phụ huynh cũng không nên bỏ qua các dấu hiệu phát triển bất thường và cho rằng chỉ cần giảm thời gian sử dụng thiết bị là trẻ sẽ tự cải thiện.

3. Những biểu hiện cần lưu ý

Ở trẻ sử dụng màn hình nhiều, phụ huynh có thể nhận thấy trẻ ít chủ động trò chuyện, ít tương tác với người khác, vốn từ hạn chế hoặc khó duy trì cuộc trò chuyện. Tuy nhiên, những biểu hiện này không đồng nghĩa với việc trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ.

Một số dấu hiệu cần được theo dõi gồm:

• Kỹ năng tương tác xã hội hạn chế: Trẻ ít đáp ứng khi được gọi tên, ít nhìn vào người đối diện, ít chủ động tương tác hoặc chia sẻ sự chú ý với người khác.
• Khó khăn về giao tiếp: Trẻ chậm nói, vốn từ hạn chế, khó diễn đạt nhu cầu bằng lời, ít chủ động khởi xướng hoặc duy trì giao tiếp.
• Khó khăn trong tương tác và hành vi: Trẻ có thể ít tham gia các trò chơi tương tác, khó chuyển đổi hoạt động hoặc có những hành vi lặp lại. Tuy nhiên, những biểu hiện này cần được đánh giá trong tổng thể quá trình phát triển của trẻ.

Đặc biệt, nếu trẻ có nhiều biểu hiện bất thường đồng thời ở giao tiếp xã hội, ngôn ngữ và hành vi, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá phát triển thay vì tự chẩn đoán tại nhà.

4. Cha mẹ cần làm gì?

Thay vì để điện thoại, máy tính bảng trở thành phương tiện chính giúp trẻ ăn, chơi hoặc giải trí, cha mẹ nên tăng thời gian tương tác trực tiếp với trẻ. Có thể trò chuyện trong các hoạt động hằng ngày, đọc sách, kể chuyện, hát, chơi trò chơi phù hợp với độ tuổi và khuyến khích trẻ sử dụng lời nói, cử chỉ để thể hiện nhu cầu.

Nếu trẻ được sử dụng thiết bị điện tử, cha mẹ nên lựa chọn nội dung phù hợp với độ tuổi, kiểm soát thời lượng và ưu tiên xem cùng trẻ. Trong quá trình đó, cha mẹ có thể trò chuyện về những gì trẻ đang xem thay vì để trẻ sử dụng thiết bị một mình.

Quan trọng hơn, khi nhận thấy trẻ chậm nói, ít giao tiếp hoặc có biểu hiện bất thường về hành vi, cha mẹ không nên chỉ giảm thời gian xem màn hình rồi chờ đợi. Việc đánh giá sớm bởi bác sĩ nhi khoa, chuyên gia phát triển hoặc chuyên gia ngôn ngữ trị liệu có thể giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn biện pháp hỗ trợ phù hợp.

5 tác hại nghiêm trọng của ánh sáng xanh đối với trẻ em và lưu ý khi sử dụng thiết bị điện tử

SKĐS - Trong thời đại công nghệ hiện đại, ánh sáng xanh cũng được phát ra từ nhiều nguồn nhân tạo, bao gồm đèn huỳnh quang, màn hình LED trên tivi, máy tính, điện thoại thông minh và máy tính bảng. Vậy, tiếp xúc nhiều với ánh sáng xanh có hại như thế nào đối với trẻ em?