Trà lá sen là thức uống quen thuộc của nhiều gia đình Việt, nhất là vào mùa hè. Trên mạng xã hội, lá sen khô thường được quảng cáo là "thần dược" giúp đánh tan mỡ thừa, giảm cân nhanh.
Lá sen (hà diệp) là lá phơi khô của cây sen. Lá được thu hái vào mùa hạ, mùa thu. Theo y học cổ truyền, lá sen vị đắng, tính bình, quy vào kinh can, tỳ, vị. Vị thuốc này có công năng thanh thử hóa thấp (giải nắng nóng, trừ thấp), thăng phát thanh dương, lương huyết chỉ huyết (mát máu, cầm máu). Lá sen thường được dùng khi: Nắng nóng gây khát, bứt rứt; tiêu chảy do thử thấp; chảy máu do huyết nhiệt.
Sách Bản thảo cương mục có ghi uống lá sen khiến người ta gầy đi. Đây là cơ sở để lá sen được dân gian nhiều nước châu Á dùng làm trà giảm cân. Lá sen nằm trong danh mục vừa là thực phẩm vừa là dược liệu.
Lá sen khô là vị thuốc vừa dùng làm thực phẩm vừa dùng làm thuốc. Ảnh minh họa Pexels.
1. Khoa học hiện đại ghi nhận gì về lá sen?
Lá sen chứa nhiều hoạt chất, chủ yếu là: alkaloid, tiêu biểu là nuciferin; flavonoid; tinh dầu và polysaccharide. Trong phòng thí nghiệm, chiết xuất lá sen ức chế hoạt động của men amylase (phân giải tinh bột) và men lipase (phân giải chất béo). Nhờ đó, lá sen có thể làm giảm hấp thu một phần tinh bột và chất béo từ thức ăn.
Nhiều nghiên cứu trên chuột ăn chế độ nhiều chất béo cho thấy chiết xuất lá sen giúp hạn chế tăng cân, giảm mỡ nội tạng, cải thiện mỡ máu. Tuy nhiên, kết quả trên động vật cần được đọc thận trọng. Một nghiên cứu năm 2010 trên chuột ghi nhận nhóm dùng chiết xuất lá sen tăng cân ít hơn nhưng một phần nguyên nhân là chuột ăn kém đi.
Dữ liệu trên người còn rất ít. Một bài tổng quan đăng trên Tạp chí Y học Cộng đồng năm 2026 nhận định: bằng chứng lâm sàng hiện mới chỉ gợi ý lá sen có thể cải thiện thành phần cơ thể ở người thừa cân. Cần thêm các thử nghiệm chất lượng cao để khẳng định hiệu quả.
Cũng cần phân biệt chiết xuất lá sen dùng trong nghiên cứu với nước lá sen pha tại nhà. Chiết xuất được cô đặc và chuẩn hóa hàm lượng hoạt chất, nên kết quả nghiên cứu không thể áp dụng trực tiếp cho một ấm trà lá sen.
2. Uống nước lá sen khô có giảm cân không?
Câu trả lời là có thể hỗ trợ nhưng không phải "thần dược". Lá sen có tác dụng lợi tiểu. Vì vậy, cân nặng giảm trong vài ngày đầu uống nước lá sen phần lớn là do cơ thể mất nước, không phải giảm mỡ. Khi ngừng uống, cân nặng dễ quay lại.
Người muốn giảm cân bền vững vẫn cần kiểm soát lượng ăn, hạn chế đồ ngọt, đồ chiên rán, tăng rau xanh, vận động đều đặn và ngủ đủ giấc. Nước lá sen chỉ nên xem là thức uống thay cho nước ngọt, trà sữa, không thay thế được những thay đổi này.
3. Ai không nên uống nước lá sen?
Lá sen tính bình nhưng thiên về mát, những đối tượng sau không nên dùng lâu dài hoặc cần thận trọng:
- Người thể hàn, tỳ vị hư hàn (hay lạnh bụng, đi ngoài phân lỏng); người khí huyết hư nhược, cơ thể suy nhược;
- Phụ nữ mang thai, phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt;
- Người huyết áp thấp, người đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính (cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi uống).
Không nên uống trà lá sen khi bụng đói. Không dùng nước lá sen thay hoàn toàn nước lọc và không uống quá đặc trong thời gian dài. Nên chọn lá sen khô có nguồn gốc rõ ràng, không mốc, không có mùi lạ.
Người thừa cân, béo phì, đặc biệt người có kèm rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, nên đến cơ sở y tế để được tư vấn chế độ ăn và vận động phù hợp. Khi muốn dùng lá sen hoặc bất kỳ vị thuốc nào để hỗ trợ giảm cân, cần tham khảo ý kiến thầy thuốc để dùng đúng đối tượng, đúng cách.
