Nếu không được xử trí đúng cách, độc tố có thể lan sang những vùng da khác, làm tổn thương lan rộng, tăng nguy cơ bội nhiễm và gây nhiều khó chịu.
1. Dấu hiệu nhận biết viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang
Kiến ba khoang là côn trùng có chứa độc tố paederin. Khi bị nghiền nát hoặc chà xát trên da, chất độc được giải phóng có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng. Tổn thương thường xuất hiện ở những vùng da hở, dễ tiếp xúc với côn trùng như mặt, cổ, tay và chân.
Ở trường hợp nhẹ, người bệnh có thể xuất hiện một vùng ban đỏ nhỏ sau khi tiếp xúc. Hình dạng tổn thương không cố định, có thể là đám, mảng, chấm hoặc vệt dài, tùy theo cách độc tố tiếp xúc với da.
Nếu tiếp xúc với lượng độc tố nhiều hơn, vùng da đỏ có thể tiến triển thành mụn nước, mụn mủ hoặc bọng nước trong vài ngày. Sau khoảng một tuần, các tổn thương có thể khô lại, đóng vảy mỏng rồi bong dần, để lại vùng da đỏ hoặc thay đổi sắc tố. Những dấu vết này thường mờ dần theo thời gian và đa số không để lại sẹo nếu được chăm sóc đúng cách.
Người bệnh thường có cảm giác ngứa, châm chích, nóng rát, thậm chí đau tại vùng da tổn thương. Thời gian tiến triển có thể kéo dài từ 1-3 tuần, tùy mức độ tổn thương và cách chăm sóc.
Trong trường hợp nặng, vùng da bị viêm có thể phồng rộp trên diện rộng. Người bệnh cần được thăm khám sớm nếu tổn thương lan nhanh, đau rát nhiều, xuất hiện mủ hoặc có biểu hiện toàn thân như sốt. Nếu độc tố tiếp xúc với mắt, người bệnh có thể bị kích ứng, viêm kết mạc và cần được kiểm tra y tế kịp thời.
Tổn thương viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang. Ảnh: YD
2. Vì sao tổn thương có thể lan rộng?
Một nguyên nhân khiến viêm da do kiến ba khoang trở nên nghiêm trọng là người bệnh vô tình làm độc tố tiếp xúc với những vùng da khác. Khi chà xát, gãi hoặc để vùng da tổn thương tiếp xúc với da lành, độc tố còn lưu lại có thể gây thêm các tổn thương mới.
Tình trạng này có thể xảy ra trong sinh hoạt hằng ngày, chẳng hạn khi gập khớp, vận động hoặc vô thức chạm tay vào vùng da đang bị viêm rồi tiếp xúc với mặt, cổ hay bộ phận sinh dục ngoài. Khi đó, các vùng da mới cũng có thể xuất hiện ban đỏ, mụn nước và cảm giác nóng rát.
Việc gãi, chà xát mạnh hoặc tự ý đắp lá, bôi thuốc không phù hợp còn có thể làm tổn thương da nặng hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng và khiến quá trình hồi phục kéo dài.
Viêm da do kiến ba khoang thường gặp vào mùa mưa, đặc biệt trong khoảng từ tháng 7 đến tháng 10. Côn trùng có thể bay vào nhà, bị thu hút bởi ánh sáng và xuất hiện ở khu vực cửa sổ, cửa ra vào hoặc nơi có đèn vào buổi tối. Vì vậy, người dân cần chú ý phòng tránh, nhất là trong những thời điểm kiến ba khoang xuất hiện nhiều.
Các tổn thương do kiến ba khoang đôi khi dễ nhầm với viêm da tiếp xúc do hóa chất hoặc thực vật, zona và mụn rộp do virus Herpes. Hình dạng vệt đỏ, cảm giác nóng rát và hoàn cảnh tiếp xúc có thể gợi ý nguyên nhân, nhưng không đủ để tự chẩn đoán. Khi tổn thương không điển hình hoặc tiến triển nặng, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ xác định chính xác.
3. Xử trí thế nào khi tiếp xúc với kiến ba khoang?
Khi phát hiện kiến ba khoang bám trên da, không nên dùng tay đập, nghiền nát hoặc chà xát côn trùng. Hãy nhẹ nhàng thổi hoặc dùng vật dụng phù hợp để đưa côn trùng ra khỏi da, sau đó rửa sạch vùng da nghi tiếp xúc bằng nước và xà phòng.
Nếu da đã xuất hiện dấu hiệu viêm, cần tránh gãi, chà xát hoặc để vùng tổn thương tiếp xúc với những vùng da lành. Không tự ý đắp lá, bôi các loại thuốc dân gian hay sử dụng thuốc có chứa corticoid, kháng sinh khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người bệnh nên đến khám chuyên khoa Da liễu để được đánh giá mức độ tổn thương và điều trị phù hợp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi làm giảm viêm, thuốc chống ngứa hoặc các thuốc khác khi cần thiết. Corticoid và kháng sinh không phải trường hợp nào cũng cần sử dụng, việc lựa chọn thuốc, cách dùng và thời gian điều trị cần tuân theo chỉ định chuyên môn.
Nếu tổn thương ở gần mắt, xuất hiện phồng rộp diện rộng, đau nhiều, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc kèm sốt, người bệnh cần được khám sớm, không nên tự điều trị tại nhà.
4. Cách phòng tránh kiến ba khoang
Để hạn chế nguy cơ tiếp xúc với kiến ba khoang, người dân nên thực hiện một số biện pháp sau:
- Lắp lưới chống côn trùng ở cửa sổ, cửa ra vào; đóng cửa hoặc kéo rèm khi cần thiết, nhất là thời điểm côn trùng xuất hiện nhiều.
- Hạn chế bật đèn quá sáng gần cửa mở vào buổi tối; kiểm tra quần áo, chăn màn và khu vực sinh hoạt trước khi sử dụng.
- Không dùng tay nghiền nát hoặc chà xát kiến ba khoang trên da. Nếu phát hiện côn trùng, hãy loại bỏ nhẹ nhàng bằng giấy hoặc dụng cụ phù hợp.
- Giữ nhà cửa sạch sẽ, vệ sinh khu vực quanh nhà, phát quang bụi rậm và hạn chế nơi trú ẩn của côn trùng.
- Khi sử dụng thuốc diệt côn trùng, cần tuân thủ hướng dẫn an toàn trên nhãn sản phẩm, tránh để hóa chất tiếp xúc trực tiếp với da hoặc thực phẩm.
- Khi làm việc ở đồng ruộng, vườn cây hoặc khu vực có nhiều côn trùng, nên mặc quần áo bảo hộ phù hợp.
Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang thường có thể hồi phục nếu được xử trí đúng cách. Tuy nhiên, việc chủ quan, gãi hoặc tự ý sử dụng thuốc có thể khiến tổn thương lan rộng và tăng nguy cơ biến chứng. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ,nên đến cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị kịp thời.
