Xây dựng một hệ thống chăm sóc sức khỏe xanh và chống chịu biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đe dọa sức khỏe cộng đồng

Biến đổi khí hậu được coi là một trong những thách thức toàn cầu nghiêm trọng, tác động sâu rộng đến môi trường, kinh tế - xã hội và sức khỏe cộng đồng, đặc biệt tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Biến đổi khí hậu đe dọa những yếu tố thiết yếu của một sức khỏe tốt, bao gồm không khí trong lành, nguồn nước uống an toàn, nguồn cung cấp thực phẩm bổ dưỡng và chỗ ở an toàn. Những tác động này cũng có nguy cơ làm suy yếu nhiều thập kỷ tiến bộ về sức khỏe toàn cầu.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính hiện có khoảng 3,6 tỷ người đang sống tại những khu vực rất dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu. Trong giai đoạn 2030-2050, biến đổi khí hậu được dự báo có thể gây thêm khoảng 250.000 ca tử vong mỗi năm do suy dinh dưỡng, sốt rét, tiêu chảy và sốc nhiệt. Chi phí trực tiếp liên quan đến y tế dự kiến khoảng 2-4 tỷ USD mỗi năm.

Tác động của biến đổi khí hậu đặc biệt rõ nét đối với những nhóm dân số dễ bị tổn thương như trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi và các cộng đồng còn gặp nhiều khó khăn.

Không chỉ tác động trực tiếp đến sức khỏe, biến đổi khí hậu còn ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe và phúc lợi của người dân khi đe dọa khả năng bảo vệ sức khỏe của các hệ thống y tế. Nhiều cơ sở chăm sóc sức khỏe chưa được thiết kế để ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng như bão, lũ lụt và hạn hán.

Điều này cũng đặt ra những thách thức đối với việc thực hiện Chương trình nghị sự đến năm 2030 vì sự phát triển bền vững cũng như việc đạt được các mục tiêu về sức khỏe.

Việt Nam chủ động xây dựng hệ thống y tế chống chịu với khí hậu

Việt Nam là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Với đặc điểm địa lý, Việt Nam có nguy cơ cao phải đối mặt với hạn hán, xâm nhập mặn, nước biển dâng, lũ lụt và bão. Trung bình mỗi năm, cả nước hứng chịu khoảng 6-7 cơn bão.

Trước những thách thức này, Chính phủ Việt Nam và Bộ Y tế đã triển khai nhiều chính sách, giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong đó có Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu trong ngành Y tế giai đoạn 2019-2030, tầm nhìn đến năm 2050; đánh giá tính dễ bị tổn thương và khả năng thích ứng; đồng thời xây dựng năng lực cho đội ngũ nhân viên y tế.

Ngành Y tế cũng tập trung vào chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin; thí điểm các mô hình bệnh viện xanh - sạch - đẹp; giảm thiểu chất thải nhựa, đồng thời triển khai các mô hình thực hành dựa trên bằng chứng nhằm bảo đảm nguồn nước sạch, vệ sinh môi trường và vệ sinh cá nhân bền vững trong nhiều bối cảnh khác nhau.

Các mô hình này được định hướng thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu, phù hợp với những khu vực thường xuyên xảy ra hạn hán, xâm nhập mặn, bão và lũ lụt.

Năm 2023, Việt Nam gia nhập Liên minh Hành động thay đổi về khí hậu và sức khỏe (ATACH), với cam kết phát triển hệ thống y tế có khả năng chống chịu với khí hậu và phát thải carbon thấp.

Để thực hiện cam kết này, Việt Nam mong muốn tiếp tục học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đồng thời nhận được hỗ trợ kỹ thuật và tài chính từ các tổ chức quốc tế nhằm xây dựng các quy định về thích ứng với biến đổi khí hậu và lộ trình giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực y tế.

Qua đó, hướng tới thực hiện các kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu và tăng trưởng xanh trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Từ những mô hình nhỏ đến khả năng chống chịu bền vững

Bộ Y tế đã và đang nỗ lực tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và tính bền vững về môi trường của các cơ sở chăm sóc y tế trên toàn quốc.

Một ví dụ là Bệnh viện Đa khoa Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Trước đây, bệnh viện thường xuyên rơi vào tình trạng không đủ nước sạch phục vụ những nhu cầu thiết yếu của người bệnh như đánh răng, rửa mặt, tắm rửa, giặt giũ hoặc xả bồn cầu.

Nguyên nhân là nguồn nước dành cho bệnh viện đồng thời phục vụ sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Vì vậy, mỗi năm hai lần vào thời điểm vụ thu hoạch, nguồn cung cấp nước cho bệnh viện bị cắt.

Khi Bộ Y tế và WHO tại Việt Nam phối hợp triển khai dự án thí điểm các giải pháp phù hợp nhằm giảm thiểu nguy cơ, Bệnh viện Đa khoa Yên Thành cùng một số bệnh viện tại các tỉnh Bến Tre và Lào Cai được lựa chọn tham gia.

Mô hình thí điểm được triển khai theo 4 cấu phần, được gọi là 4N, gồm: bảo đảm nguồn nước sạch, vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân và quản lý chất thải y tế; nâng cao nhận thức, xây dựng năng lực cho cán bộ; sử dụng năng lượng xanh, hiệu quả và bền vững; cải thiện cơ sở hạ tầng, công nghệ và sản phẩm.

Việc tham gia dự án đã giúp Bệnh viện Đa khoa Yên Thành từng bước giải quyết tình trạng thiếu nước thông qua một khoản đầu tư phù hợp vào cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện đưa nguồn nước sạch vào bệnh viện quanh năm.

Với sự hỗ trợ của các đối tác, bệnh viện đồng thời cải thiện công tác quản lý chất thải và lắp đặt các tấm pin năng lượng mặt trời, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Những cải tiến này không chỉ góp phần bảo đảm các điều kiện thiết yếu phục vụ người bệnh mà còn giúp bệnh viện tăng đáng kể số lượng các thủ thuật y tế được thực hiện, đồng thời cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng.

Xây dựng cơ sở y tế Xanh để thích ứng lâu dài

Từ những mô hình thực tiễn cho thấy, thích ứng với biến đổi khí hậu trong lĩnh vực y tế không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn. Những thay đổi phù hợp về nguồn nước, quản lý chất thải, sử dụng năng lượng và cơ sở hạ tầng cũng có thể tạo ra những chuyển biến rõ rệt trong hoạt động của một cơ sở y tế.

Quan trọng hơn, các giải pháp này góp phần bảo đảm cơ sở y tế vẫn có thể duy trì hoạt động và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người dân trong điều kiện thời tiết cực đoan, đồng thời sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực và giảm tác động đến môi trường.

Việc xây dựng cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp vì vậy không chỉ là yêu cầu về môi trường mà ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chiến lược nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống y tế trước biến đổi khí hậu.

Đây cũng là hướng đi cần được tiếp tục thúc đẩy trong thời gian tới, cùng với việc hoàn thiện chính sách, tăng cường đầu tư, ứng dụng công nghệ và huy động sự tham gia của các đối tác trong và ngoài nước.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống y tế vừa bảo đảm chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân, vừa có khả năng thích ứng tốt hơn trước những thay đổi của khí hậu, đồng thời phát triển theo hướng xanh, bền vững và thân thiện với môi trường.

Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp: Nền tảng thích ứng với biến đổi khí hậu

SKĐS - Xây dựng cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp không chỉ góp phần tạo môi trường khám, chữa bệnh an toàn, thân thiện mà còn là giải pháp quan trọng để ngành Y tế nâng cao khả năng chống chịu và phát triển bền vững trước ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.